Langkau ke kandungan
Biologi · Tingkatan 4 (SPM) · 4.0 KOMPOSISI KIMIA DALAM SEL

4.3 Protein

Unit ini menerangkan unsur dalam protein, pembentukan dan penguraian dipeptida serta polipeptida, persamaan perkataannya dan kepentingan protein dalam sel.

  • KSSM
  • 4 SP
  • 14 latihan
  • Percuma
Belajar & latih secara interaktifSemua unit Biologi Tingkatan 4

SP 4.3.1Menyenaraikan unsur-unsur dalam protein.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Menyenaraikan

Murid perlu menulis unsur-unsur dalam protein.

  1. IsiUnsur protein
    Huraian

    Karbon, hidrogen, oksigen dan nitrogen; sesetengah protein juga mengandungi sulfur dan fosforus.

    Contoh

    Nitrogen terdapat dalam protein tetapi tidak dalam karbohidrat.

  2. IsiAsid amino sebagai unit asas
    Huraian

    Unsur-unsur protein bergabung membentuk asid amino. Asid amino ialah unit asas (monomer) protein; terdapat kira-kira 20 jenis asid amino.

    Contoh

    Kepingan ayam kaya protein; dalam badan, protein itu dicerna kepada asid amino.

NotaUnsur protein

Protein mengandungi unsur karbon (C), hidrogen (H), oksigen (O) dan nitrogen (N). Sesetengah protein turut mengandungi sulfur (S) dan fosforus (P). Unit asas protein ialah asid amino.

SP 4.3.1

SP 4.3.2Mengkonsepsikan pembentukan dan penguraian dipeptida dan polipeptida.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Mengkonsepsikan

Murid perlu memahami konsep pembentukan dan penguraian dipeptida dan polipeptida secara ringkas.

  1. IsiPembentukan
    Huraian

    Asid amino ialah monomer polipeptida. Dua asid amino bergabung secara kondensasi membentuk dipeptida dengan ikatan peptida dan menyingkirkan satu molekul air; kondensasi berulang membentuk polipeptida.

    Contoh

    Insulin terbentuk daripada rantai polipeptida yang terdiri daripada banyak asid amino.

  2. IsiPenguraian
    Huraian

    Hidrolisis dengan penambahan air memutuskan ikatan peptida, menguraikan polipeptida kepada dipeptida dan asid amino.

    Contoh

    Protein dalam ikan dihidrolisis menjadi asid amino semasa pencernaan.

Peta alirPembentukan dan penguraian peptida

  1. Dua asid amino bergabung melalui kondensasi membentuk dipeptida; satu molekul air disingkirkan
  2. Ikatan yang terbentuk antara dua asid amino ialah ikatan peptida
  3. Kondensasi berulang menggabungkan banyak asid amino membentuk polipeptida
  4. Satu atau lebih rantai polipeptida membentuk protein
  5. Hidrolisis: dengan penambahan air, polipeptida diuraikan kepada dipeptida dan seterusnya asid amino; ikatan peptida diputuskan
SP 4.3.2

SP 4.3.3Menulis dan menerangkan persamaan perkataan bagi pembentukan dan penguraian dipeptida.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Menulis dan menerangkan

Murid perlu menulis persamaan perkataan pembentukan dan penguraian dipeptida serta menerangkannya.

  1. IsiPersamaan perkataan
    Huraian

    Kondensasi: Asid amino + Asid amino → Dipeptida + Air. Hidrolisis: Dipeptida + Air → Asid amino + Asid amino.

    Contoh

    Dalam kondensasi air menjadi hasil; dalam hidrolisis air menjadi bahan tindak balas.

  2. IsiPeranan air dalam persamaan
    Huraian

    Dalam kondensasi, air ialah hasil tindak balas kerana air disingkirkan semasa ikatan peptida terbentuk. Dalam hidrolisis, air ialah bahan tindak balas kerana air diperlukan untuk memutuskan ikatan peptida.

    Contoh

    Glisina + Alanina → Dipeptida + Air menunjukkan kondensasi; Dipeptida + Air → Glisina + Alanina menunjukkan hidrolisis.

JadualPersamaan perkataan dipeptida

ProsesPersamaan perkataan
KondensasiAsid amino + Asid amino → Dipeptida + Air
HidrolisisDipeptida + Air → Asid amino + Asid amino
SP 4.3.3

SP 4.3.4Mewajarkan kepentingan protein dalam sel.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Mewajarkan

Murid perlu memberi sebab yang kukuh tentang kepentingan protein dalam sel.

  1. IsiStruktur dan enzim
    Huraian

    Protein membina sel dan tisu baharu serta membaiki tisu rosak; enzim (protein) memangkinkan tindak balas biokimia.

    Contoh

    Luka sembuh kerana protein seperti kolagen membina tisu baharu.

  2. IsiHormon, antibodi dan pengangkutan
    Huraian

    Hormon seperti insulin mengawal atur proses badan; antibodi melawan antigen; hemoglobin mengangkut oksigen; protein pembawa mengangkut bahan merentasi membran.

    Contoh

    Hemoglobin dalam sel darah merah membawa oksigen ke otot.

Peta buihKepentingan protein dalam sel

Protein
Struktur: membina sel dan tisu baharu, membaiki tisu rosak (cth keratin, kolagen)Enzim: memangkinkan tindak balas biokimiaHormon: seperti insulin mengawal atur proses badanAntibodi: melawan antigenPengangkutan: hemoglobin mengangkut oksigen; protein pembawa dalam membran plasma
SP 4.3.4

Ingat: mnemonik & kad imbas

Mnemonik

KHON
Karbon, Hidrogen, Oksigen, Nitrogen: unsur utama protein
SEHAP
Struktur, Enzim, Hormon, Antibodi, Pengangkutan: kepentingan protein

Kad imbas

Unit asas protein
Asid amino
Ikatan antara asid amino
Ikatan peptida
Dipeptida terbentuk daripada
Dua asid amino melalui kondensasi
Polipeptida
Rantai banyak asid amino yang dihubungkan oleh ikatan peptida
Contoh protein pengangkut
Hemoglobin

Semak kefahaman

  1. Senaraikan empat unsur utama dalam protein. (SP 4.3.1)

    Lihat jawapan

    Karbon, hidrogen, oksigen dan nitrogen.

  2. Namakan ikatan yang terbentuk antara dua asid amino dalam dipeptida. (SP 4.3.2)

    Lihat jawapan

    Ikatan peptida.

  3. Tulis persamaan perkataan bagi pembentukan dipeptida. (SP 4.3.3)

    Lihat jawapan

    Asid amino + Asid amino → Dipeptida + Air.

  4. Wajarkan mengapa enzim penting kepada sel. (SP 4.3.4)

    Lihat jawapan

    Enzim ialah protein yang memangkinkan tindak balas biokimia supaya tindak balas berlaku dengan cepat dalam sel.

14 soalan latihan pelbagai aras, kad imbas dan Kad Tahniah ada dalam mod interaktif.

Tahap Penguasaan (TP)

TPTafsiran
TP1Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas sains mengenai komposisi kimia dalam sel.
TP2Memahami komposisi kimia dalam sel serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut.
TP3Mengaplikasi pengetahuan mengenai komposisi kimia dalam sel untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah.
TP4Menganalisis pengetahuan mengenai komposisi kimia dalam sel dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.
TP5Menilai pengetahuan mengenai komposisi kimia dalam sel dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.
TP6Mereka cipta dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains berkaitan komposisi kimia dalam sel dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan aktiviti/ tugasan dalam situasi baharu secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ ekonomi/ budaya masyarakat.
Untuk guru: cadangan aktiviti mencapai TP (6)
  1. TP1

    Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas sains mengenai komposisi kimia dalam sel.

    Aktiviti: Murid memadankan kad unsur protein (C, H, O, N) dan contoh makanan kaya protein. Aktiviti berpasangan, 10 minit.

    Evidens PBD: Guru semak padanan kad yang dibuat murid.

    SP disasar: 4.3.1 · Latihan sepadan: aras Mengingat
  2. TP2

    Memahami komposisi kimia dalam sel serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut.

    Aktiviti: Murid menerangkan pembentukan dan penguraian dipeptida menggunakan model manik asid amino dan menulis persamaan perkataan. 15 minit, berpasangan.

    Evidens PBD: Guru semak model dan persamaan perkataan.

    SP disasar: 4.3.2, 4.3.3 · Latihan sepadan: aras Memahami
  3. TP3

    Mengaplikasi pengetahuan mengenai komposisi kimia dalam sel untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah.

    Aktiviti: Murid membina rantai polipeptida daripada manik berwarna dan menerangkan pembentukan serta penguraiannya kepada rakan, 20 minit.

    Evidens PBD: Guru semak model rantai dan penerangan lisan.

    SP disasar: 4.3.2 · Latihan sepadan: aras Mengaplikasi
  4. TP4

    Menganalisis pengetahuan mengenai komposisi kimia dalam sel dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.

    Aktiviti: Murid menganalisis persamaan pembentukan dan penguraian dipeptida, mengenal pasti bahan tindak balas dan hasil, serta membetulkan persamaan yang salah, 20 minit.

    Evidens PBD: Guru semak pembetulan persamaan pada lembaran.

    SP disasar: 4.3.3 · Latihan sepadan: aras Menganalisis
  5. TP5

    Menilai pengetahuan mengenai komposisi kimia dalam sel dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.

    Aktiviti: Murid menilai kes seorang atlet dan seorang kanak-kanak kekurangan protein. Murid membuat keputusan dan menghujah kepentingan protein dalam sel, 20 minit.

    Evidens PBD: Guru nilai hujah melalui rubrik ringkas.

    SP disasar: 4.3.4 · Latihan sepadan: aras Menilai dan Menghayati
  6. TP6

    Mereka cipta dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains berkaitan komposisi kimia dalam sel dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan aktiviti/ tugasan dalam situasi baharu secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ ekonomi/ budaya masyarakat.

    Aktiviti: Murid mereka bentuk poster ringkas 'Protein untuk sel' dengan sumber makanan dan peranannya, 30 minit berkumpulan.

    Evidens PBD: Guru nilai poster menggunakan rubrik ketepatan dan kreativiti.

    SP disasar: 4.3.4 · Latihan sepadan: aras Mencipta

Cadangan sahaja; TP rasmi ditentukan guru melalui pertimbangan profesional (PBD). Buka unit dan latihan

Siapkan unit ini dalam mod interaktif untuk mendapat bintang, anggaran TP dan Kad Tahniah. Siapkan semua 71 unit Biologi Tingkatan 4 untuk Sijil Penghargaan SistemGuru.My.

Belajar & latih secara interaktifSemua unit Biologi Tingkatan 4

Unit lain dalam 4.0 KOMPOSISI KIMIA DALAM SEL

  1. 4.1 Air
  2. 4.2 Karbohidrat
  3. 4.3 Protein
  4. 4.4 Lipid
  5. 4.5 Asid nukleik