Langkau ke kandungan
Biologi · Tingkatan 6 (STPM Biology) · Homeostasis

12.2 Liver

Unit ini menerangkan struktur hati (liver), peranan bahagian lobul hati, metabolisme karbohidrat, protein dan lipid, serta punca dan rawatan diabetes jenis 1 dan 2.

  • STPM
  • 6 SP
  • 16 latihan
  • Percuma
Belajar & latih secara interaktifSemua unit Biologi STPM

SP 12.2.1Describe the structure of liver;

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Describe (Menghuraikan)

Calon perlu memerihalkan struktur hati termasuk bekalan darah, saluran hempedu dan unit fungsi (lobul).

  1. IsiKedudukan dan bekalan darah
    Huraian

    Hati terletak di bawah diafragma, dibalut kapsul dan dibahagi kepada lobus. Ia menerima darah beroksigen daripada arteri hepar dan darah kaya nutrien daripada vena portal hepar; darah keluar melalui vena hepar.

    Contoh

    Selepas makan, darah dari usus yang kaya glukosa sampai ke hati dahulu melalui vena portal hepar.

  2. IsiLobul dan saluran hempedu
    Huraian

    Unit fungsi ialah lobul berbentuk heksagon dengan vena pusat di tengah dan triad portal di sudut. Hempedu disalurkan melalui duktus hempedu ke pundi hempedu.

    Contoh

    Keratan hati babi di bawah mikroskop menunjukkan corak heksagon lobul.

NotaStruktur hati

Hati ialah organ terbesar dalam badan, terletak di bawah diafragma, dibalut kapsul dan dibahagi kepada lobus. Ia menerima darah daripada arteri hepar (kaya oksigen) dan vena portal hepar (kaya nutrien dari usus), dan darah keluar melalui vena hepar. Hempedu dari hati disalurkan melalui duktus hempedu ke pundi hempedu. Unit fungsinya ialah lobul hati yang berbentuk heksagon.

SP 12.2.1

SP 12.2.2Explain the roles of each part of the liver lobule;

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Explain (Menerangkan)

Calon perlu menerangkan peranan setiap bahagian lobul hati.

  1. IsiHepatosit dan sinusoid
    Huraian

    Hepatosit menjalankan metabolisme, penyahtoksinan dan penghasilan hempedu. Sinusoid ialah saluran tempat darah arteri hepar dan vena portal bercampur; dindingnya berliang memudahkan pertukaran bahan dengan hepatosit.

    Contoh

    Alkohol dalam darah sinusoid diambil oleh hepatosit dan dioksidakan oleh enzim.

  2. IsiSel Kupffer, vena pusat dan kanalikulus
    Huraian

    Sel Kupffer (makrofaj) memfagosit bakteria dan sel darah merah tua. Vena pusat mengumpul darah dari sinusoid ke vena hepar. Kanalikulus hempedu mengumpul hempedu ke duktus hempedu dalam arah bertentangan dengan aliran darah. Triad portal: cabang arteri hepar, vena portal hepar dan duktus hempedu.

    Contoh

    Bilirubin daripada pemecahan hemoglobin oleh sel Kupffer dirembes ke dalam hempedu.

JadualBahagian lobul hati

BahagianPeranan
Hepatosit (hepatocytes)Menjalankan metabolisme, penyahtoksinan dan penghasilan hempedu
Sinusoid (sinusoids)Saluran bercampur darah arteri hepar dan vena portal; dinding berliang memudahkan pertukaran dengan hepatosit
Sel Kupffer (Kupffer cells)Makrofaj dalam sinusoid; memfagosit bakteria dan menguraikan sel darah merah tua
Vena pusat (central vein)Mengumpul darah dari sinusoid lalu ke vena hepar
Kanalikulus hempedu (bile canaliculi)Mengumpul hempedu dari hepatosit ke duktus hempedu (arah bertentangan aliran darah)
Triad portalCabang arteri hepar, vena portal hepar dan duktus hempedu di sudut lobul
SP 12.2.2

SP 12.2.3Explain carbohydrate metabolism: glycogenesis, glycogenolysis and gluconeogenesis;

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Explain (Menerangkan)

Calon perlu menerangkan glikogenesis, glikogenolisis dan glukoneogenesis serta hormon yang merangsang setiap proses.

  1. IsiGlikogenesis dan glikogenolisis
    Huraian

    Glikogenesis: glukosa ditukar kepada glikogen, dirangsang insulin apabila glukosa darah tinggi. Glikogenolisis: glikogen diurai kepada glukosa, dirangsang glukagon dan adrenalina apabila glukosa darah rendah.

    Contoh

    Selepas sarapan, insulin meningkat dan hati menyimpan glukosa berlebihan sebagai glikogen.

  2. IsiGlukoneogenesis
    Huraian

    Sintesis glukosa daripada sumber bukan karbohidrat (asid amino, gliserol, laktat), dirangsang glukagon dan kortisol semasa berlapar lama apabila glikogen habis.

    Contoh

    Selepas berpuasa lebih 24 jam, glukosa darah dikekalkan terutamanya melalui glukoneogenesis.

Peta buih bergandaGlikogenesis lawan glikogenolisis

Glikogenesis (glycogenesis)Glukosa ditukar kepada glikogenDirangsang insulin apabila glukosa darah tinggi
PersamaanBerlaku dalam hepatosit (dan otot)Mengawal aras glukosa darah
Glikogenolisis (glycogenolysis)Glikogen diurai kepada glukosaDirangsang glukagon dan adrenalina apabila glukosa darah rendah
SP 12.2.3

NotaGlukoneogenesis (gluconeogenesis)

Glukoneogenesis ialah sintesis glukosa daripada sumber bukan karbohidrat seperti asid amino, gliserol dan laktat. Ia dirangsang oleh glukagon dan kortisol semasa berlapar lama apabila simpanan glikogen telah habis.

SP 12.2.3

SP 12.2.4Explain protein metabolism: transamination, deamination and urea formation;

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Explain (Menerangkan)

Calon perlu menerangkan transaminasi, deaminasi dan pembentukan urea dalam hati.

  1. IsiTransaminasi
    Huraian

    Kumpulan amino dipindah daripada satu asid amino kepada asid keto untuk membentuk asid amino tidak perlu yang diperlukan badan; tiada nitrogen disingkir.

    Contoh

    Asid glutamik memindahkan kumpulan amino kepada asid piruvik membentuk alanina.

  2. IsiDeaminasi dan urea
    Huraian

    Kumpulan amino lebihan disingkir sebagai ammonia (NH₃) yang toksik; asid keto digunakan dalam respirasi atau ditukar kepada glukosa/lemak. Ammonia bergabung dengan CO₂ dalam kitar ornitina membentuk urea yang diangkut darah ke ginjal.

    Contoh

    Diet sangat tinggi protein meningkatkan kepekatan urea dalam air kencing.

Peta alirMetabolisme protein

  1. Transaminasi (transamination): kumpulan amino dipindah dari asid amino kepada asid keto untuk membentuk asid amino tidak perlu
  2. Deaminasi (deamination): kumpulan amino lebihan disingkir sebagai ammonia (NH₃) dan asid keto digunakan untuk respirasi atau ditukar kepada glukosa/lemak
  3. Ammonia yang toksik bergabung dengan CO₂ dalam kitar ornitina (ornithine cycle)
  4. Urea yang kurang toksik terbentuk, diangkut darah ke ginjal untuk disingkir
SP 12.2.4

SP 12.2.5Explain lipid metabolism;

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Explain (Menerangkan)

Calon perlu menerangkan peranan hati dalam metabolisme lipid.

  1. IsiSintesis dan pengangkutan
    Huraian

    Hati mensintesis kolesterol dan lipoprotein (LDL, HDL) untuk mengangkut lipid dalam darah, menukar karbohidrat dan protein berlebihan kepada lemak (lipogenesis), dan menghasilkan garam hempedu daripada kolesterol untuk mengemulsikan lemak.

    Contoh

    Pengambilan gula berlebihan setiap hari menyebabkan hati menukar gula itu kepada lemak yang disimpan dalam tisu adipos.

  2. IsiPengoksidaan dan simpanan
    Huraian

    Asid lemak dioksidakan (β-oksidasi) untuk tenaga; semasa berlapar, jasad keton dihasilkan sebagai bahan api alternatif. Hati menyimpan vitamin larut lemak A, D, E dan K.

    Contoh

    Semasa berpuasa panjang, nafas sesetengah orang berbau aseton kerana jasad keton meningkat.

Poin utamaMetabolisme lipid

  • Sintesis kolesterol dan lipoprotein (LDL, HDL) untuk mengangkut lipid dalam darah
  • Penukaran karbohidrat dan protein berlebihan kepada lemak (lipogenesis)
  • Pengoksidaan asid lemak (β-oksidasi) untuk tenaga dan penghasilan jasad keton semasa berlapar
  • Penghasilan garam hempedu daripada kolesterol untuk mengemulsikan lemak
  • Penyimpanan vitamin larut lemak A, D, E, K
SP 12.2.5

SP 12.2.6Explain the causes and treatment for type 1 and type 2 diabetes.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Explain (Menerangkan)

Calon perlu menerangkan punca dan rawatan diabetes jenis 1 dan jenis 2 (butiran punca autoimun jenis 1 dibincang dalam 13.4, catatan RPT).

  1. IsiDiabetes jenis 1
    Huraian

    Punca: sel β pulau Langerhans dimusnahkan (gangguan autoimun), insulin tidak dihasilkan; biasanya bermula pada usia muda. Rawatan: suntikan insulin seumur hidup, pemantauan glukosa dan pemakanan terkawal.

    Contoh

    Seorang murid berumur 12 tahun yang kerap dahaga dan susut berat badan didiagnosis diabetes jenis 1 dan perlu menyuntik insulin setiap hari.

  2. IsiDiabetes jenis 2
    Huraian

    Punca: rintangan insulin, iaitu sel sasaran kurang responsif kepada insulin; berkait obesiti, genetik dan kurang senaman; biasanya dewasa. Rawatan: diet, senaman, ubat oral (cth metformin) dan insulin jika perlu.

    Contoh

    Seorang pemandu lori berumur 50 tahun yang obes dapat menurunkan glukosa darahnya dengan mengurangkan minuman bergula dan berjalan setiap hari.

Peta buih bergandaDiabetes jenis 1 lawan jenis 2

Jenis 1 (type 1)Punca: autoimun memusnahkan sel β pulau Langerhans; insulin tidak dihasilkanBiasanya bermula pada usia mudaRawatan: suntikan insulin seumur hidup
PersamaanHiperglisemia dan glukosa dalam air kencingRawatan termasuk pemantauan glukosa dan pemakanan terkawal
Jenis 2 (type 2)Punca: sel sasaran kurang responsif kepada insulin (rintangan insulin); berkait obesiti, genetik, kurang senamanBiasanya dewasaRawatan: diet, senaman, ubat oral (cth metformin), insulin jika perlu
SP 12.2.6

Ingat: mnemonik & kad imbas

Mnemonik

TDU
Metabolisme protein: Transaminasi, Deaminasi, Urea
HSKVK
Bahagian lobul: Hepatosit, Sinusoid, Kupffer, Vena pusat, Kanalikulus hempedu

Kad imbas

Salur darah yang membawa nutrien dari usus ke hati
Vena portal hepar
Fungsi sel Kupffer
Memfagosit bakteria dan sel darah merah tua
Sintesis glukosa daripada bukan karbohidrat
Glukoneogenesis
Kitar yang menghasilkan urea
Kitar ornitina
Hati menukar kolesterol kepada
Garam hempedu
Punca diabetes jenis 1
Pemusnahan autoimun sel β

Semak kefahaman

  1. Nyatakan dua salur darah yang membawa darah ke hati. (SP 12.2.1)

    Lihat jawapan

    Hati menerima darah beroksigen daripada arteri hepar dan darah kaya nutrien daripada vena portal hepar.

  2. Nyatakan fungsi sinusoid (sinusoid) dalam lobul hati. (SP 12.2.2)

    Lihat jawapan

    Sinusoid ialah saluran tempat darah arteri hepar dan vena portal bercampur; dindingnya berliang memudahkan pertukaran bahan dengan hepatosit.

  3. Bezakan glikogenesis (glycogenesis) dengan glukoneogenesis (gluconeogenesis). (SP 12.2.3)

    Lihat jawapan

    Glikogenesis ialah penukaran glukosa kepada glikogen untuk disimpan, manakala glukoneogenesis ialah sintesis glukosa daripada sumber bukan karbohidrat seperti asid amino, gliserol dan laktat.

  4. Nyatakan maksud transaminasi (transamination). (SP 12.2.4)

    Lihat jawapan

    Transaminasi ialah pemindahan kumpulan amino daripada satu asid amino kepada asid keto untuk membentuk asid amino tidak perlu.

  5. Nyatakan dua peranan hati dalam metabolisme lipid. (SP 12.2.5)

    Lihat jawapan

    Hati mensintesis kolesterol dan lipoprotein, menukar karbohidrat berlebihan kepada lemak (lipogenesis), mengoksidakan asid lemak dan menghasilkan garam hempedu.

  6. Nyatakan punca diabetes jenis 1 (type 1 diabetes) dan rawatannya. (SP 12.2.6)

    Lihat jawapan

    Diabetes jenis 1 disebabkan sel beta pulau Langerhans dimusnahkan (autoimun) sehingga insulin tidak dihasilkan; rawatannya suntikan insulin seumur hidup.

16 soalan latihan pelbagai aras, kad imbas dan Kad Tahniah ada dalam mod interaktif.

Untuk guru: cadangan aktiviti ikut aras kognitif (4)
  1. Mengingat

    Aktiviti: Murid melabel rajah lobul hati (vena pusat, sinusoid, sel Kupffer, hepatosit) dan menyenaraikan fungsi utama hati.

    Bukti hasil kerja: Lembaran kerja atau kuiz ringkas: ketepatan ingatan istilah dan fakta tentang hati.

    SP disasar: 12.2.1, 12.2.2 · Latihan sepadan: aras Mengingat
  2. Memahami

    Aktiviti: Berpasangan, murid menerangkan glikogenesis, glikogenolisis dan glukoneogenesis, serta transaminasi dan deaminasi dengan carta alir.

    Bukti hasil kerja: Penerangan lisan dan lukisan murid tentang hati; semak ketepatan hubungan sebab dan akibat.

    SP disasar: 12.2.3, 12.2.4, 12.2.5 · Latihan sepadan: aras Memahami
  3. Mengaplikasi

    Aktiviti: Murid menjelaskan laluan pembentukan urea daripada asid amino berlebihan dan mengaitkan metabolisme lipid dengan paras kolesterol darah.

    Bukti hasil kerja: Jawapan lembaran kerja atau hasil pengiraan tentang hati; semak kaedah dan ketepatan jawapan.

    SP disasar: 12.2.4, 12.2.5 · Latihan sepadan: aras Mengaplikasi
  4. Menganalisis

    Aktiviti: Dalam kumpulan, murid menganalisis keputusan ujian toleransi glukosa dua pesakit dan membezakan diabetes jenis 1 dan 2 serta rawatannya.

    Bukti hasil kerja: Jadual atau peta pemikiran analisis hati; semak ketepatan kesimpulan berasaskan data atau bukti.

    SP disasar: 12.2.6 · Latihan sepadan: aras Menganalisis

Cadangan ini mengikut aras kognitif hasil pembelajaran (bukan TP DSKP kerana STPM tiada TP). Buka unit dan latihan

Siapkan unit ini dalam mod interaktif untuk mendapat bintang, anggaran TP dan Kad Tahniah. Siapkan semua 66 unit Biologi STPM untuk Sijil Penghargaan SistemGuru.My.

Belajar & latih secara interaktifSemua unit Biologi STPM

Unit lain dalam Homeostasis

  1. 12.1 Importance of homeostasis
  2. 12.2 Liver
  3. 12.3 Osmoregulation in mammals
  4. 12.4 Osmoregulation in plants