Langkau ke kandungan
Biologi · Tingkatan 5 (SPM) · 11.0 PEWARISAN

11.2 Pewarisan Dihibrid

Unit ini menerangkan kacukan dihibrid berdasarkan eksperimen Mendel, rajah kacukan, nisbah genotip dan fenotip F2 serta Hukum Mendel II.

  • KSSM
  • 5 SP
  • 20 latihan
  • Percuma
Belajar & latih secara interaktifSemua unit Biologi Tingkatan 5

SP 11.2.1Menghuraikan maksud pewarisan kacukan dihibrid.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Menghuraikan

Murid perlu memberi butiran terperinci maksud kacukan dihibrid: dua ciri serentak, dua gen berbeza.

  1. IsiMaksud kacukan dihibrid
    Huraian

    Kacukan yang melibatkan pewarisan dua ciri berbeza serentak, setiap satu dikawal oleh gen berlainan.

    Contoh

    Bentuk biji (bulat R, kedut r) dan warna biji (kuning Y, hijau y) kacang pea.

  2. IsiBeza dengan monohibrid
    Huraian

    Monohibrid mengkaji satu ciri; dihibrid dua ciri, maka lebih banyak jenis gamet dan fenotip terhasil.

    Contoh

    RrYy menghasilkan empat jenis gamet, bukan dua.

NotaMaksud kacukan dihibrid

Kacukan dihibrid ialah kacukan yang melibatkan pewarisan dua ciri berbeza serentak, setiap satu dikawal oleh gen yang berlainan, contohnya bentuk biji (bulat atau kedut) dan warna biji (kuning atau hijau) kacang pea.

SP 11.2.1

SP 11.2.2Menerangkan kacukan dihibrid berdasarkan eksperimen Mendel.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Menerangkan

Murid perlu memberi sebab dan cara eksperimen dihibrid Mendel serta tafsiran keputusan F2.

  1. IsiLangkah eksperimen
    Huraian

    Baka tulen bulat kuning (RRYY) dikacuk dengan baka tulen kedut hijau (rryy); semua F1 bulat kuning (RrYy); F1 mendebunga sendiri.

    Contoh

    F2 Mendel: 315 bulat kuning, 108 bulat hijau, 101 kedut kuning, 32 kedut hijau.

  2. IsiTafsiran
    Huraian

    Nisbah kira-kira 9 : 3 : 3 : 1 dan kemunculan kombinasi baharu (bulat hijau, kedut kuning) menunjukkan alel dua ciri diwarisi secara bebas.

    Contoh

    Bulat hijau tiada pada induk tetapi muncul dalam F2.

Peta alirEksperimen dihibrid Mendel

  1. Induk baka tulen berbiji bulat kuning (RRYY) dikacuk dengan baka tulen berbiji kedut hijau (rryy)
  2. Semua F1 berbiji bulat kuning (RrYy)
  3. F1 dibiarkan mendebunga sendiri
  4. F2 menunjukkan empat fenotip: bulat kuning, bulat hijau, kedut kuning, kedut hijau
  5. Nisbah fenotip F2 lebih kurang 9 : 3 : 3 : 1 (315 : 108 : 101 : 32)
  6. Muncul kombinasi baharu (bulat hijau, kedut kuning) yang tiada pada induk
SP 11.2.2

SP 11.2.3Membina rajah kacukan pewarisan dihibrid.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Membina

Murid perlu menghasilkan rajah kacukan dihibrid lengkap dengan gamet yang betul dan segi empat Punnett 4 × 4.

  1. IsiMenentukan gamet
    Huraian

    Setiap gamet membawa satu alel bagi setiap gen. RrYy menghasilkan RY, Ry, rY, ry; RRYY hanya RY; rryy hanya ry.

    Contoh

    P: RRYY × rryy → gamet RY dan ry → F1 RrYy.

  2. IsiSegi empat Punnett 4 × 4
    Huraian

    Letak empat gamet setiap induk F1 di atas dan di sisi; isi 16 petak gabungan.

    Contoh

    Petak RY × ry memberi RrYy (bulat kuning).

Peta alirContoh: rajah kacukan dihibrid RrYy × RrYy

  1. Genotip F1: RrYy × RrYy
  2. Setiap induk menghasilkan 4 jenis gamet: RY, Ry, rY, ry
  3. Bina segi empat Punnett 4 × 4 = 16 kombinasi
  4. Nisbah fenotip F2 = 9 bulat kuning : 3 bulat hijau : 3 kedut kuning : 1 kedut hijau
  5. Nisbah genotip F2 = 1 RRYY : 2 RRYy : 1 RRyy : 2 RrYY : 4 RrYy : 2 Rryy : 1 rrYY : 2 rrYy : 1 rryy
SP 11.2.3SP 11.2.4

SP 11.2.4Menentukan nisbah genotip dan nisbah fenotip bagi generasi filial dalam kacukan dihibrid.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Menentukan

Murid perlu mengira nisbah genotip dan fenotip F2 dihibrid serta meramal bilangan anak.

  1. IsiNisbah fenotip
    Huraian

    9 bulat kuning : 3 bulat hijau : 3 kedut kuning : 1 kedut hijau.

    Contoh

    Daripada 320 anak, bulat hijau = 3/16 × 320 = 60.

  2. IsiNisbah genotip
    Huraian

    1 RRYY : 2 RRYy : 1 RRyy : 2 RrYY : 4 RrYy : 2 Rryy : 1 rrYY : 2 rrYy : 1 rryy (jumlah 16).

    Contoh

    Genotip RrYy paling kerap, iaitu 4/16.

JadualGenotip dan fenotip F2 dihibrid

FenotipGenotipBilangan per 16
Bulat kuningRRYY, RRYy, RrYY, RrYy9
Bulat hijauRRyy, Rryy3
Kedut kuningrrYY, rrYy3
Kedut hijaurryy1
SP 11.2.4

SP 11.2.5Memerihalkan Hukum Mendel II.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Memerihalkan

Murid perlu menerangkan secara terperinci Hukum Mendel II (Hukum Penyusunan Bebas) dan kaitannya dengan metafasa I meiosis.

  1. IsiPernyataan Hukum Mendel II
    Huraian

    Semasa pembentukan gamet, setiap alel daripada satu pasangan alel boleh bergabung secara bebas dengan mana-mana alel daripada pasangan alel lain.

    Contoh

    Alel R boleh bergabung dengan Y atau y; alel r juga boleh bergabung dengan Y atau y.

  2. IsiKaitan dengan meiosis
    Huraian

    Pasangan kromosom homolog tersusun secara rawak di satah khatulistiwa semasa metafasa I, maka gabungan alel dalam gamet berbeza-beza.

    Contoh

    Dua susunan berbeza bagi dua pasangan kromosom menghasilkan empat jenis gamet.

Peta buih bergandaHukum Mendel I berbanding Hukum Mendel II

Hukum Mendel IHukum SegregasiSatu ciri (monohibrid)Sepasang alel berpisah, satu alel ke setiap gametNisbah fenotip F2 3 : 1
PersamaanDirumuskan oleh Mendel daripada kacang peaBerlaku semasa meiosisMenerangkan pembentukan gamet
Hukum Mendel IIHukum Penyusunan BebasDua ciri (dihibrid)Alel daripada pasangan alel berbeza bergabung secara bebas dalam gametNisbah fenotip F2 9 : 3 : 3 : 1
SP 11.2.5

NotaHukum Mendel II (Hukum Penyusunan Bebas)

Hukum Mendel II menyatakan bahawa semasa pembentukan gamet, setiap alel daripada satu pasangan alel boleh bergabung secara bebas dengan mana-mana alel daripada pasangan alel yang lain. Ini berlaku kerana kromosom homolog tersusun secara rawak di satah khatulistiwa semasa metafasa I meiosis.

SP 11.2.5

Ingat: mnemonik & kad imbas

Mnemonik

BBKK
Turutan fenotip F2 dihibrid 9 : 3 : 3 : 1: Bulat kuning, Bulat hijau, Kedut kuning, Kedut hijau

Kad imbas

Kacukan dihibrid
Kacukan melibatkan pewarisan dua ciri serentak
Gamet RrYy
RY, Ry, rY, ry
Nisbah fenotip F2 dihibrid
9 : 3 : 3 : 1
Hukum Mendel II
Hukum Penyusunan Bebas
F1 eksperimen dihibrid Mendel
Semua bulat kuning (RrYy)

Semak kefahaman

  1. Nyatakan maksud kacukan dihibrid. (SP 11.2.1)

    Lihat jawapan

    Kacukan dihibrid melibatkan pewarisan dua ciri berbeza serentak yang dikawal oleh gen berlainan.

  2. Nyatakan genotip F1 dalam eksperimen kacukan dihibrid Mendel. (SP 11.2.2)

    Lihat jawapan

    Semua F1 bergenotip RrYy (bulat kuning).

  3. Berapakah jumlah petak dalam segi empat Punnett kacukan RrYy x RrYy? (SP 11.2.3)

    Lihat jawapan

    4 x 4 = 16 petak.

  4. Daripada 480 anak F2 kacukan dihibrid, hitung bilangan anak kedut hijau yang dijangka. (SP 11.2.4)

    Lihat jawapan

    Kedut hijau = 1/16 x 480 = 30.

  5. Nyatakan Hukum Mendel II. (SP 11.2.5)

    Lihat jawapan

    Semasa pembentukan gamet, setiap alel daripada satu pasangan boleh bergabung secara bebas dengan mana-mana alel daripada pasangan lain.

20 soalan latihan pelbagai aras, kad imbas dan Kad Tahniah ada dalam mod interaktif.

Tahap Penguasaan (TP)

TPTafsiran
TP1Mengingat kembali tentang pengetahuan dan kemahiran asas sains mengenai pewarisan.
TP2Memahami pewarisan serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut.
TP3Mengaplikasikan pengetahuan mengenai pewarisan untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah.
TP4Menganalisis pengetahuan mengenai pewarisan dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.
TP5Menilai pengetahuan mengenai pewarisan dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.
TP6Mereka cipta dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains berkaitan pewarisan dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan aktiviti/ tugasan dalam situasi baharu secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ ekonomi/ budaya masyarakat.
Untuk guru: cadangan aktiviti mencapai TP (6)
  1. TP1

    Mengingat kembali tentang pengetahuan dan kemahiran asas sains mengenai pewarisan.

    Aktiviti: Murid memadankan kad genotip (RrYy, rryy, RRYY) dengan fenotip kacang (bulat kuning, berkedut hijau) dan menyebut maksud kacukan dihibrid. 10 minit.

    Evidens PBD: Padanan kad genotip dan fenotip dicatat guru

    SP disasar: 11.2.1, 11.2.5 · Latihan sepadan: aras Mengingat
  2. TP2

    Memahami pewarisan serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut.

    Aktiviti: Murid menerangkan eksperimen Mendel bagi kacukan dihibrid dengan dua ciri (bentuk dan warna biji) dan menyatakan hasil F₁ dan F₂ dengan ayat sendiri dan jadual.

    Evidens PBD: Jadual hasil F₁ dan F₂ dan penerangan eksperimen

    SP disasar: 11.2.1, 11.2.2 · Latihan sepadan: aras Memahami
  3. TP3

    Mengaplikasikan pengetahuan mengenai pewarisan untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah.

    Aktiviti: Murid membina rajah kacukan dihibrid RrYy × RrYy dengan petak Punnett 4 × 4, menentukan nisbah fenotip 9 : 3 : 3 : 1 dan menyenaraikan genotip gamet yang terbentuk.

    Evidens PBD: Petak Punnett 4 × 4 dan nisbah fenotip 9 : 3 : 3 : 1

    SP disasar: 11.2.3, 11.2.4 · Latihan sepadan: aras Mengaplikasi
  4. TP4

    Menganalisis pengetahuan mengenai pewarisan dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.

    Aktiviti: Murid menganalisis nisbah fenotip dan genotip bagi kacukan dihibrid, membandingkan dengan dua kacukan monohibrid berasingan dan menerangkan Hukum Mendel II, iaitu pengasingan bebas.

    Evidens PBD: Perbandingan nisbah dan penerangan Hukum Mendel II

    SP disasar: 11.2.4, 11.2.5 · Latihan sepadan: aras Menganalisis
  5. TP5

    Menilai pengetahuan mengenai pewarisan dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.

    Aktiviti: Murid menilai nisbah anak sebenar dalam satu eksperimen dihibrid (data diberi) dan memutuskan sama ada ciri-ciri diwarisi secara bebas, kemudian mewajarkan keputusan dengan pengiraan.

    Evidens PBD: Pengiraan nisbah sebenar dan justifikasi keputusan

    SP disasar: 11.2.4, 11.2.5 · Latihan sepadan: aras Menilai dan Menghayati
  6. TP6

    Mereka cipta dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains berkaitan pewarisan dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan aktiviti/ tugasan dalam situasi baharu secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ ekonomi/ budaya masyarakat.

    Aktiviti: Murid mereka bentuk kad permainan 'Cipta Baka' untuk meramal genotip dan fenotip anak daripada dua ciri tumbuhan atau haiwan, kemudian menguji ramalan dengan lambungan syiling dan merekod keputusan.

    Evidens PBD: Permainan kad, ramalan dan data keputusan lambungan

    SP disasar: 11.2.3, 11.2.4, 11.2.5 · Latihan sepadan: aras Mencipta

Cadangan sahaja; TP rasmi ditentukan guru melalui pertimbangan profesional (PBD). Buka unit dan latihan

Siapkan unit ini dalam mod interaktif untuk mendapat bintang, anggaran TP dan Kad Tahniah. Siapkan semua 42 unit Biologi Tingkatan 5 untuk Sijil Penghargaan SistemGuru.My.

Belajar & latih secara interaktifSemua unit Biologi Tingkatan 5

Unit lain dalam 11.0 PEWARISAN

  1. 11.1 Pewarisan Monohibrid
  2. 11.2 Pewarisan Dihibrid
  3. 11.3 Gen dan Alel
  4. 11.4 Pewarisan Manusia