Langkau ke kandungan
Biologi · Tingkatan 5 (SPM) · 8.0 BIODIVERSITI

8.2 Biodiversiti

Anda akan mensintesiskan konsep biodiversiti dari aspek diversiti ekosistem, spesies dan genetik, memerihalkan pokok filogeni serta mewajarkan kepentingan biodiversiti.

  • KSSM
  • 3 SP
  • 12 latihan
  • Percuma
Belajar & latih secara interaktifSemua unit Biologi Tingkatan 5

SP 8.2.1Mensintesiskan konsep biodiversiti berdasarkan diversiti:
  • (i) ekosistem.
  • (ii) spesies.
  • (iii) genetik.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Mensintesiskan

Murid perlu menggabungkan tiga aras diversiti (ekosistem, spesies, genetik) menjadi satu konsep biodiversiti yang utuh dan menunjukkan kaitan antara ketiga-tiganya dengan contoh.

  1. IsiDiversiti ekosistem
    Huraian

    Kepelbagaian habitat, komuniti dan proses ekologi dalam sesuatu kawasan atau biosfera. Setiap ekosistem mempunyai komponen biosis dan abiosis tersendiri.

    Contoh

    Malaysia mempunyai hutan hujan tropika, paya bakau, terumbu karang dan tanah tinggi seperti Cameron Highlands.

  2. IsiDiversiti spesies
    Huraian

    Kepelbagaian spesies dalam sesuatu kawasan, diukur daripada bilangan spesies dan kelimpahan relatif setiap spesies. Kajian lapangan di taman botani atau taman pertanian boleh merekod diversiti spesies secara in situ.

    Contoh

    Satu hektar hutan hujan di Taman Negara boleh mempunyai ratusan spesies pokok, burung dan serangga.

  3. IsiDiversiti genetik
    Huraian

    Variasi alel dalam individu satu spesies. Diversiti genetik membolehkan spesies menyesuaikan diri dengan perubahan persekitaran.

    Contoh

    Pelbagai kultivar durian seperti Musang King dan D24 ialah spesies yang sama tetapi berbeza gen.

  4. IsiSintesis: kaitan tiga aras
    Huraian

    Ekosistem yang pelbagai menyediakan banyak habitat, maka lebih banyak spesies dapat hidup; setiap spesies pula mempunyai diversiti genetik. Kehilangan satu aras menjejaskan aras lain.

    Contoh

    Apabila paya bakau ditebang (ekosistem hilang), ikan belacak dan ketam (spesies) hilang, dan variasi gen populasinya juga berkurang.

JadualTiga aras biodiversiti

ArasPeneranganContoh
(i) Diversiti ekosistemKepelbagaian habitat, komuniti dan proses ekologi dalam sesuatu kawasanHutan hujan tropika, paya bakau, terumbu karang di Malaysia
(ii) Diversiti spesiesKepelbagaian spesies, diukur daripada bilangan spesies dan kelimpahan relatifPelbagai spesies burung dan pokok di taman botani
(iii) Diversiti genetikVariasi alel dalam individu satu spesiesPelbagai kultivar durian dalam spesies yang sama
SP 8.2.1

Peta pokokTiga aras biodiversiti

Biodiversiti: kepelbagaian organisma hidup di Bumi
Diversiti ekosistem
  • Kepelbagaian habitat, komuniti dan proses ekologi dalam biosfera
  • Contoh: hutan hujan tropika, paya bakau, terumbu karang, padang rumput, tasik
Diversiti spesies
  • Kepelbagaian spesies dalam sesuatu kawasan
  • Diukur daripada bilangan spesies dan kelimpahan relatif setiap spesies
  • Contoh: hutan hujan tropika Malaysia kaya dengan spesies
Diversiti genetik
  • Variasi gen (alel) dalam individu satu spesies
  • Contoh: pelbagai baka padi, kultivar durian, warna kulit siput
  • Membolehkan spesies menyesuaikan diri dengan perubahan persekitaran
SP 8.2.1

IstilahIstilah penting

Biodiversiti
Kepelbagaian organisma hidup merangkumi diversiti ekosistem, spesies dan genetik.
Pokok filogeni
Rajah bercabang yang menunjukkan hubungan evolusi antara organisma berdasarkan nenek moyang sepunya.
Nenek moyang sepunya
Organisma asal yang dikongsi oleh dua atau lebih kumpulan pada titik cabang (nod).
SP 8.2.1SP 8.2.2

SP 8.2.2Memerihalkan maksud pokok filogeni.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Memerihalkan

Murid perlu menerangkan secara terperinci maksud pokok filogeni dan bahagiannya (akar, nod, cabang, hujung cabang) serta cara membacanya.

  1. IsiMaksud pokok filogeni
    Huraian

    Pokok filogeni ialah rajah bercabang yang menunjukkan hubungan evolusi antara organisma berdasarkan nenek moyang sepunya.

    Contoh

    Pokok filogeni alam haiwan menunjukkan mamalia dan burung berkongsi nenek moyang sepunya yang lebih baharu berbanding ikan.

  2. IsiBahagian dan cara membaca
    Huraian

    Akar mewakili nenek moyang sepunya semua organisma dalam pokok; nod mewakili nenek moyang sepunya kumpulan yang bercabang daripadanya; hujung cabang mewakili spesies kini. Organisma yang berkongsi nod paling hampir lebih rapat hubungannya.

    Contoh

    Harimau dan kucing berkongsi nod yang lebih hampir berbanding harimau dan anjing, maka harimau lebih rapat dengan kucing.

Poin utamaCiri pokok filogeni

  • Pangkal (akar) mewakili nenek moyang sepunya bagi semua organisma dalam pokok itu
  • Nod (titik cabang) mewakili nenek moyang sepunya bagi kumpulan yang bercabang daripadanya
  • Hujung cabang mewakili spesies atau kumpulan masa kini
  • Organisma yang berkongsi nod paling hampir lebih rapat hubungannya
  • Dibina berdasarkan persamaan ciri morfologi, anatomi dan jujukan DNA atau protein
SP 8.2.2

SP 8.2.3Mewajarkan kepentingan biodiversiti terhadap alam sekitar dan manusia.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Mewajarkan

Murid perlu memberi hujah dan justifikasi yang kukuh tentang kepentingan biodiversiti kepada alam sekitar dan kepada manusia, serta kesan apabila biodiversiti terancam.

  1. IsiKepentingan kepada alam sekitar
    Huraian

    Biodiversiti mengekalkan keseimbangan ekosistem, kitar nutrien, kitar air dan menyerap karbon dioksida. Ekosistem yang kaya spesies lebih stabil apabila berlaku gangguan.

    Contoh

    Hutan hujan menyerap CO2 dan melindungi tanah daripada hakisan; tanpanya berlaku banjir kilat dan tanah runtuh.

  2. IsiKepentingan kepada manusia
    Huraian

    Biodiversiti ialah sumber makanan, ubat-ubatan, bahan mentah, gen untuk baka baharu, ekopelancongan dan nilai estetik.

    Contoh

    Banyak ubat moden berasal daripada tumbuhan hutan; gen padi liar digunakan untuk menghasilkan baka padi tahan penyakit.

  3. IsiKesan biodiversiti terancam
    Huraian

    Kepupusan spesies memutuskan rantai makanan, menghilangkan sumber genetik dan ubat yang belum ditemui serta menjejaskan ekonomi.

    Contoh

    Jika lebah pendebunga berkurang, hasil buah-buahan seperti durian dan rambutan menurun.

Peta buihKepentingan biodiversiti

Kepentingan biodiversiti
Sumber makanan, ubat-ubatan dan bahan mentah (kayu, gentian)Mengekalkan keseimbangan ekosistem dan kitar nutrienMengawal iklim dan menyerap karbon dioksidaMelindungi tanah daripada hakisan dan menstabilkan kitar airSumber genetik untuk penghasilan baka baharuEkopelancongan dan pendidikanNilai estetik dan budaya
SP 8.2.3

Tahukah andaTahukah anda

Malaysia ialah salah satu daripada 17 negara megadiversiti di dunia. Banyak ubat moden pada asalnya diperoleh daripada tumbuhan hutan.

SP 8.2.3

Ingat: mnemonik & kad imbas

Mnemonik

ESG
Tiga aras biodiversiti: Ekosistem, Spesies, Genetik.

Kad imbas

Diversiti spesies
Kepelbagaian spesies dalam sesuatu kawasan
Diversiti genetik
Variasi gen dalam individu satu spesies
Diversiti ekosistem
Kepelbagaian habitat, komuniti dan proses ekologi
Pokok filogeni
Rajah bercabang yang menunjukkan hubungan evolusi organisma
Nod dalam pokok filogeni
Nenek moyang sepunya bagi kumpulan yang bercabang
Satu kepentingan biodiversiti kepada manusia
Sumber ubat-ubatan dan makanan

Semak kefahaman

  1. Nyatakan maksud diversiti genetik. (SP 8.2.1)

    Lihat jawapan

    Diversiti genetik ialah variasi alel dalam individu satu spesies.

  2. Nyatakan maksud pokok filogeni. (SP 8.2.2)

    Lihat jawapan

    Pokok filogeni ialah rajah bercabang yang menunjukkan hubungan evolusi antara organisma berdasarkan nenek moyang sepunya.

  3. Berikan dua kepentingan biodiversiti kepada manusia. (SP 8.2.3)

    Lihat jawapan

    Sumber makanan, ubat-ubatan, bahan mentah, gen untuk baka baharu dan ekopelancongan.

12 soalan latihan pelbagai aras, kad imbas dan Kad Tahniah ada dalam mod interaktif.

Tahap Penguasaan (TP)

TPTafsiran
TP1Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas sains mengenai biodiversiti.
TP2Memahami biodiversiti serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut.
TP3Mengaplikasikan pengetahuan mengenai biodiversiti untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah.
TP4Menganalisis pengetahuan mengenai biodiversiti dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.
TP5Menilai pengetahuan mengenai biodiversiti dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.
TP6Mereka cipta dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains berkaitan biodiversiti dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan aktiviti/ tugasan dalam situasi baharu secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ ekonomi/ budaya masyarakat.
Untuk guru: cadangan aktiviti mencapai TP (6)
  1. TP1

    Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas sains mengenai biodiversiti.

    Aktiviti: Murid memadankan kad 'diversiti ekosistem', 'diversiti spesies' dan 'diversiti genetik' dengan gambar hutan, padang rumput dan baka padi. 10 minit.

    Evidens PBD: Padanan kad dengan gambar dicatat guru

    SP disasar: 8.2.1 · Latihan sepadan: aras Mengingat
  2. TP2

    Memahami biodiversiti serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut.

    Aktiviti: Murid menerangkan tiga aras biodiversiti dengan contoh dan menerangkan maksud pokok filogeni sebagai gambaran hubungan evolusi antara organisma, melalui lakaran pokok mudah.

    Evidens PBD: Lakaran pokok filogeni dan penerangan tiga aras

    SP disasar: 8.2.1, 8.2.2 · Latihan sepadan: aras Memahami
  3. TP3

    Mengaplikasikan pengetahuan mengenai biodiversiti untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah.

    Aktiviti: Murid membandingkan biodiversiti tiga habitat sekolah (taman, longkang, padang) dengan kiraan spesies, mengira indeks mudah dan menerangkan aras biodiversiti yang diukur.

    Evidens PBD: Jadual kiraan spesies dan penerangan aras biodiversiti

    SP disasar: 8.2.1, 8.2.2 · Latihan sepadan: aras Mengaplikasi
  4. TP4

    Menganalisis pengetahuan mengenai biodiversiti dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.

    Aktiviti: Murid menganalisis pokok filogeni lima organisma, menentukan organisma yang paling hampir dan paling jauh hubungannya dan menerangkan alasan berdasarkan titik cabang.

    Evidens PBD: Analisis pokok filogeni dan alasan titik cabang

    SP disasar: 8.2.1, 8.2.2 · Latihan sepadan: aras Menganalisis
  5. TP5

    Menilai pengetahuan mengenai biodiversiti dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.

    Aktiviti: Murid menilai kepentingan biodiversiti kepada alam sekitar dan manusia (makanan, ubat, ekopelancongan) dan mewajarkan keperluan memeliharanya dengan sekurang-kurangnya tiga hujah.

    Evidens PBD: Hujah bertulis tiga sebab kepentingan biodiversiti

    SP disasar: 8.2.3 · Latihan sepadan: aras Menilai dan Menghayati
  6. TP6

    Mereka cipta dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains berkaitan biodiversiti dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan aktiviti/ tugasan dalam situasi baharu secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ ekonomi/ budaya masyarakat.

    Aktiviti: Murid mereka bentuk kempen 'Sayangi Biodiversiti Kita' dengan poster, data spesies tempatan dan langkah pemuliharaan, kemudian membentangkannya kepada murid lain.

    Evidens PBD: Kempen dan pembentangan dinilai rubrik ringkas

    SP disasar: 8.2.1, 8.2.3 · Latihan sepadan: aras Mencipta

Cadangan sahaja; TP rasmi ditentukan guru melalui pertimbangan profesional (PBD). Buka unit dan latihan

Siapkan unit ini dalam mod interaktif untuk mendapat bintang, anggaran TP dan Kad Tahniah. Siapkan semua 42 unit Biologi Tingkatan 5 untuk Sijil Penghargaan SistemGuru.My.

Belajar & latih secara interaktifSemua unit Biologi Tingkatan 5

Unit lain dalam 8.0 BIODIVERSITI

  1. 8.1 Sistem Pengelasan dan Penamaan Organisma
  2. 8.2 Biodiversiti
  3. 8.3 Mikroorganisma dan Virus