5.5 Ikatan Datif
Unit ini menerangkan ikatan datif, iaitu ikatan kovalen yang pasangan elektronnya disumbangkan oleh satu atom sahaja, dengan contoh ion hidroksonium dan ion ammonium.
SP 5.5.1Menjelaskan dengan contoh pembentukan ikatan datif.
Huraian SPApa yang perlu dikuasai
Untuk guru: kata tugas Menjelaskan
Murid perlu menerangkan maksud ikatan datif (ikatan koordinat), iaitu ikatan kovalen yang kedua-dua elektronnya berasal daripada satu atom sahaja, dan menunjukkan pembentukannya dalam ion ammonium dan ion hidroksonium.
- IsiMaksud dan syaratHuraian
Satu atom (penderma) mempunyai pasangan elektron bebas; atom atau ion lain (penerima) tidak mempunyai elektron untuk dikongsi. Penderma menyumbang kedua-dua elektron pasangan itu.
ContohIon H⁺ tidak mempunyai elektron langsung, maka ia hanya boleh diikat melalui ikatan datif.
- IsiIon ammonium, NH₄⁺Huraian
Atom N dalam NH₃ menderma pasangan elektron bebasnya kepada ion H⁺.
ContohNH₃ + H⁺ → NH₄⁺; selepas terbentuk, keempat-empat ikatan N–H dalam NH₄⁺ adalah serupa.
- IsiIon hidroksonium, H₃O⁺Huraian
Atom O dalam H₂O mempunyai dua pasangan elektron bebas dan menderma satu pasangan kepada H⁺.
ContohH₂O + H⁺ → H₃O⁺, berlaku apabila asid seperti HCl dilarutkan dalam air.
NotaMaksud ikatan datif
Ikatan datif (ikatan koordinat) ialah sejenis ikatan kovalen yang pasangan elektron dikongsinya berasal daripada satu atom sahaja. Atom penderma mesti mempunyai pasangan elektron bebas (pasangan elektron yang tidak terlibat dalam ikatan), manakala atom atau ion penerima mempunyai orbit kosong, contohnya ion hidrogen, H⁺.
Peta alirContoh: pembentukan ion hidroksonium, H₃O⁺
- Atom O dalam molekul H₂O mempunyai dua pasangan elektron bebas.
- Ion H⁺ tidak mempunyai elektron.
- Atom O menderma satu pasangan elektron bebas untuk dikongsi dengan ion H⁺.
- Ikatan datif terbentuk: H₂O + H⁺ → H₃O⁺.
Peta alirContoh: pembentukan ion ammonium, NH₄⁺
- Atom N dalam molekul NH₃ mempunyai satu pasangan elektron bebas.
- Atom N menderma pasangan elektron itu kepada ion H⁺.
- Ikatan datif terbentuk: NH₃ + H⁺ → NH₄⁺.
Peta buihCiri ikatan datif
Ingat: mnemonik & kad imbas
Mnemonik
- SPS
- Satu Penderma Sahaja - pasangan elektron dalam ikatan datif disumbang oleh satu atom sahaja.
Kad imbas
- Ikatan datif
- Ikatan kovalen yang pasangan elektronnya disumbangkan oleh satu atom sahaja
- Syarat atom penderma
- Mempunyai pasangan elektron bebas
- H₂O + H⁺ →
- H₃O⁺ (ion hidroksonium)
- NH₃ + H⁺ →
- NH₄⁺ (ion ammonium)
Semak kefahaman
Nyatakan maksud ikatan datif. (SP 5.5.1)
Lihat jawapan
Ikatan datif ialah sejenis ikatan kovalen yang pasangan elektron dikongsinya berasal daripada satu atom sahaja.
9 soalan latihan pelbagai aras, kad imbas dan Kad Tahniah ada dalam mod interaktif.
Tahap Penguasaan (TP)
| TP | Tafsiran |
|---|---|
| TP1 | Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai ikatan kimia. |
| TP2 | Memahami ikatan kimia dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. |
| TP3 | Mengaplikasikan pengetahuan mengenai ikatan kimia untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. |
| TP4 | Menganalisis pengetahuan mengenai ikatan kimia dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. |
| TP5 | Menilai pengetahuan mengenai ikatan kimia dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan. |
| TP6 | Merekacipta menggunakan pengetahuan mengenai ikatan kimia dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan aktiviti/ tugasan dalam situasi baharu secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ ekonomi/ budaya masyarakat. |
Untuk guru: cadangan aktiviti mencapai TP (6)
- TP1
Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai ikatan kimia.
Aktiviti: Individu, 8 minit: murid memadankan istilah pasangan elektron sunyi, penderma dan penerima dengan gambar rajah ringkas ikatan datif.
Evidens PBD: Kad padanan yang disemak guru.
SP disasar: 5.5.1 · Latihan sepadan: aras Mengingat - TP2
Memahami ikatan kimia dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut.
Aktiviti: Berpasangan, 15 minit: murid menerangkan maksud ikatan datif, iaitu kedua-dua elektron daripada satu atom, dan memberi contoh ion hidroksonium dalam kata sendiri.
Evidens PBD: Penerangan lisan berpasangan dan rajah.
SP disasar: 5.5.1 · Latihan sepadan: aras Memahami - TP3
Mengaplikasikan pengetahuan mengenai ikatan kimia untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah.
Aktiviti: Kumpulan, 20 minit: murid melukis pembentukan H₃O⁺ dan NH₄⁺ dengan anak panah menunjukkan penderma pasangan elektron dan penerimanya, lalu mengira cas ion.
Evidens PBD: Rajah pembentukan H₃O⁺ dan NH₄⁺ yang betul.
SP disasar: 5.5.1 · Latihan sepadan: aras Mengaplikasi - TP4
Menganalisis pengetahuan mengenai ikatan kimia dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.
Aktiviti: Kumpulan, 20 minit: murid menganalisis mengapa NH₃ boleh membentuk ikatan datif dengan H⁺ tetapi CH₄ tidak, dengan merujuk pasangan elektron sunyi.
Evidens PBD: Penerangan analisis dan jawapan bertulis.
SP disasar: 5.5.1 · Latihan sepadan: aras Menganalisis - TP5
Menilai pengetahuan mengenai ikatan kimia dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.
Aktiviti: Kumpulan, 25 minit: murid menilai rajah ikatan datif yang mengandungi kesilapan arah anak panah atau bilangan elektron, membetulkannya dan memberi justifikasi.
Evidens PBD: Pembetulan rajah dan justifikasi bertulis.
SP disasar: 5.5.1 · Latihan sepadan: aras Menilai dan Menghayati - TP6
Merekacipta menggunakan pengetahuan mengenai ikatan kimia dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan aktiviti/ tugasan dalam situasi baharu secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ ekonomi/ budaya masyarakat.
Aktiviti: Kumpulan, 30 minit: murid mereka satu kad ringkas 'Pasangan Datif' yang menunjukkan bagaimana pasangan elektron berpindah dan membentangkan kepada murid tingkatan lain.
Evidens PBD: Kad pameran dan rubrik kreativiti dan ketepatan.
SP disasar: 5.5.1 · Latihan sepadan: aras Mencipta
Cadangan sahaja; TP rasmi ditentukan guru melalui pertimbangan profesional (PBD). Buka unit dan latihan
Siapkan unit ini dalam mod interaktif untuk mendapat bintang, anggaran TP dan Kad Tahniah. Siapkan semua 44 unit Kimia Tingkatan 4 untuk Sijil Penghargaan SistemGuru.My.