7.5 Pentadbiran Barat di Sarawak dan Sabah

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

1. IsiSarawak
   Huraian

   Sarawak berada di bawah pengaruh Kesultanan Brunei. Pembesar Brunei seperti pengiran mentadbir kawasan bagi pihak sultan.

   Contoh

   Wakil Sultan Brunei mentadbir Sarawak dengan bantuan pembesar tempatan.

2. IsiSabah
   Huraian

   Sabah berada di bawah pengaruh Kesultanan Brunei dan Kesultanan Sulu. Ketua tempatan seperti datu mentadbir kawasan masing-masing.

   Contoh

   Pantai timur Sabah di bawah pengaruh Sulu, manakala pantai barat di bawah pengaruh Brunei.

NotaLatar belakang pemerintahan tempatan

Sebelum kedatangan Barat, Sarawak dan Sabah berada di bawah pengaruh Kesultanan Brunei, dan sebahagian Sabah juga di bawah pengaruh Kesultanan Sulu. Pembesar tempatan dan ketua masyarakat seperti pengiran dan datu mentadbir kawasan masing-masing.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

1. IsiJames Brooke menjadi Rajah
   Huraian

   James Brooke membantu wakil Sultan Brunei menamatkan kekacauan di Sarawak. Sebagai ganjaran, beliau dilantik menjadi Rajah Sarawak pada 1841.

   Contoh

   Sarawak ketika itu hanya meliputi kawasan sekitar Kuching.

2. IsiPeluasan wilayah dan pentadbiran
   Huraian

   Keluarga Brooke meluaskan wilayah Sarawak secara berperingkat. Majlis Tertinggi ditubuhkan pada 1855 dan Majlis Negeri pada 1867. Charles Brooke menjadi Rajah pada 1868.

   Contoh

   Limbang diambil alih oleh Sarawak pada 1890.

Garis masaPeluasan kuasa Brooke di Sarawak

1. 1841James Brooke dilantik menjadi Rajah Sarawak
2. 1855Majlis Tertinggi ditubuhkan
3. 1867Majlis Negeri ditubuhkan
4. 1868Charles Brooke menjadi Rajah
5. 1890Limbang diambil alih oleh Sarawak, wilayah Brooke terus diperluas

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

1. IsiPajakan wilayah
   Huraian

   Wilayah Sabah dipajak daripada Sultan Brunei dan Sultan Sulu. Hak pajakan itu akhirnya diperoleh oleh Alfred Dent.

   Contoh

   Bayaran pajakan tahunan diberikan kepada kedua-dua sultan.

2. IsiPiagam Diraja dan pentadbiran syarikat
   Huraian

   Kerajaan British memberikan Piagam Diraja pada 1881 kepada SBUB untuk mentadbir Sabah. Sabah menjadi negeri naungan British pada 1888.

   Contoh

   Sabah ditadbir oleh sebuah syarikat perdagangan yang diketuai Gabenor.

Peta alirPeluasan kuasa SBUB di Sabah

1. Sultan Brunei dan Sultan Sulu memajak wilayah Sabah
2. Hak pajakan diperoleh oleh Alfred Dent
3. Piagam Diraja diberikan pada 1881
4. Syarikat Borneo Utara British mentadbir Sabah
5. Sabah menjadi negeri naungan British pada 1888

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

1. IsiSarawak di bawah keluarga Brooke
   Huraian

   Sarawak diperintah oleh keluarga Brooke sebagai Rajah dengan bantuan Majlis Tertinggi dan Majlis Negeri.

   Contoh

   Ketua tempatan dilibatkan dalam Majlis Negeri.

2. IsiSabah di bawah SBUB
   Huraian

   Sabah ditadbir oleh syarikat perdagangan yang diketuai Gabenor. Kedua-dua negeri menjadi negeri naungan British pada 1888.

   Contoh

   Tujuan utama SBUB ialah mendapatkan keuntungan daripada hasil Sabah.

Peta buih bergandaPentadbiran Barat di Sarawak dan Sabah

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

1. IsiPerubahan pentadbiran
   Huraian

   Pentadbiran yang lebih teratur seperti majlis dan jabatan boleh membawa kebaikan jika rakyat dilibatkan.

   Contoh

   Penyertaan ketua tempatan dalam Majlis Negeri Sarawak.

2. IsiPerubahan diri
   Huraian

   Menerima cara belajar dan bekerja yang lebih baik membantu kita maju.

   Contoh

   Murid mula menggunakan peta minda untuk mengulang kaji.

Poin utamaNilai dan iktibar

• Menerima perubahan yang membawa kebaikan
• Berwaspada terhadap anasir luar
• Pemimpin berwibawa memacu pembangunan
• Pentadbiran sistematik memajukan negara

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

1. IsiPajakan yang membawa penguasaan
   Huraian

   Pajakan wilayah kepada pihak luar akhirnya menyebabkan Sabah dikuasai syarikat asing.

   Contoh

   Sultan Brunei dan Sultan Sulu kehilangan kuasa ke atas Sabah selepas pajakan.

2. IsiBerwaspada masa kini
   Huraian

   Kita perlu berhati-hati apabila pihak luar meminta hak, maklumat atau tanah.

   Contoh

   Tidak memberi maklumat peribadi kepada orang yang tidak dikenali dalam talian.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

1. IsiPemimpin berwibawa dihormati
   Huraian

   Pemimpin yang berilmu, adil dan bertanggungjawab disegani rakyat dan mampu menggerakkan pembangunan.

   Contoh

   Ketua kampung yang adil mendapat kerjasama penduduk untuk membina jambatan.

2. IsiPemimpin menjaga kepentingan rakyat
   Huraian

   Pemimpin berwibawa tidak mudah menyerahkan hak rakyat kepada pihak luar.

   Contoh

   Pemimpin negara berunding dengan tegas dalam perjanjian perdagangan.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

1. IsiKriteria keteraturan
   Huraian

   Majlis dan jabatan menjadikan pentadbiran Sarawak dan Sabah lebih teratur.

   Contoh

   Majlis Negeri Sarawak membincangkan hal negeri bersama ketua tempatan.

2. IsiKriteria manfaat kepada rakyat
   Huraian

   Pentadbiran yang benar-benar berkesan perlu memanfaatkan rakyat tempatan, bukan hanya pemerintah asing.

   Contoh

   Pentadbiran SBUB lebih mengutamakan keuntungan syarikat.