Langkau ke kandungan
Sejarah · Tingkatan 6 (STPM) · SEJARAH MALAYSIA › Sistem Politik dan Pentadbiran

1.2.1 Pentadbiran Tempatan › Pembesar

Anda akan dapat menganalisis peranan pembesar dalam pentadbiran tempatan di Tanah Melayu, termasuk sistem Pembesar Empat Lipatan.

  • STPM
  • 1 SP
  • 7 latihan
  • Percuma
Belajar & latih secara interaktifSemua unit Sejarah STPM

SP 1.2.1.1Menganalisis peranan pembesar di Tanah Melayu

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Menganalisis

Calon perlu mencerakinkan peranan pembesar mengikut bidang (pentadbiran, ekonomi, keselamatan, undang-undang) dan menjelaskan hubungan peranan itu dengan kuasa raja.

  1. IsiPembesar di pusat
    Huraian

    Bendahara ketua pentadbir dan penasihat raja, Penghulu Bendahari menjaga perbendaharaan, Temenggung menjaga keamanan dan undang-undang, Laksamana mengetuai angkatan laut, Syahbandar mengurus pelabuhan.

    Contoh

    Di Melaka, Syahbandar memungut cukai dan mengurus pedagang asing di pelabuhan.

  2. IsiPembesar daerah
    Huraian

    Pembesar daerah memungut cukai, mengerah tenaga rakyat, menjaga keamanan dan mengetuai tentera di kawasan pegangan mereka. Mereka tidak bergaji tetapi hidup daripada hasil daerah.

    Contoh

    Dalam sistem Pembesar Empat Lipatan Perak (4, 8, 16, 32), pembesar mentadbir daerah pegangan masing-masing.

  3. IsiHubungan dengan kuasa raja
    Huraian

    Pembesar menjadi tulang belakang pentadbiran, tetapi apabila mereka kaya dan kuat (terutama hasil bijih timah abad ke-19) mereka boleh mencabar raja dan bersengketa sesama sendiri.

    Contoh

    Perebutan hasil bijih timah di Larut melibatkan pembesar dan kongsi gelap Cina lalu membuka jalan campur tangan British.

JadualPembesar utama (Kesultanan Melayu Melaka)

PembesarPeranan
BendaharaKetua pentadbir, penasihat raja, pemangku raja
Penghulu BendahariMengurus perbendaharaan dan hamba raja
TemenggungKeamanan dalam negeri, polis, hakim
LaksamanaKetua angkatan laut dan keselamatan perairan
SyahbandarMengurus pelabuhan dan pedagang asing
SP 1.2.1.1

Peta pokokPeranan pembesar

Pembesar
Pentadbiran
  • Mentadbir daerah pegangan
  • Menjadi penghubung raja dengan rakyat
Ekonomi
  • Memungut cukai di daerah
  • Mengawal kerah rakyat
Keselamatan
  • Mengetuai tentera semasa perang
  • Menjaga keamanan
Politik
  • Menasihati raja
  • Terlibat memilih pengganti raja
SP 1.2.1.1

NotaKuasa sebenar di peringkat daerah

Di negeri seperti Perak dan Pahang abad ke-19, pembesar daerah sangat berkuasa kerana memungut cukai sendiri dan mempunyai pengikut bersenjata. Persaingan pembesar (cth. perebutan lombong bijih di Larut) melemahkan kerajaan pusat dan menjadi alasan campur tangan British.

SP 1.2.1.1

Tahukah andaTahukah anda

Sistem Pembesar Empat Lipatan di Perak menyusun pembesar mengikut hierarki 4 orang besar, 8 orang besar, 16 dan 32.

SP 1.2.1.1

Ingat: mnemonik & kad imbas

Mnemonik

BPTLS
Pembesar Melaka: Bendahara, Penghulu Bendahari, Temenggung, Laksamana, Syahbandar

Kad imbas

Bendahara
Ketua pentadbir dan penasihat raja
Temenggung
Keamanan dan hakim dalam negeri
Laksamana
Ketua angkatan laut
Syahbandar
Pengurus pelabuhan

Semak kefahaman

  1. Nyatakan peranan Syahbandar dan Temenggung dalam Kesultanan Melayu Melaka. (SP 1.2.1.1)

    Lihat jawapan

    Syahbandar mengurus pelabuhan dan pedagang asing, manakala Temenggung menjaga keamanan dan undang-undang dalam negeri.

7 soalan latihan pelbagai aras, kad imbas dan Kad Tahniah ada dalam mod interaktif.

Untuk guru: cadangan aktiviti ikut aras kognitif (4)
  1. Mengingat

    Aktiviti: Calon menamakan empat pembesar utama Kesultanan Melayu Melaka (Bendahara, Temenggung, Laksamana, Penghulu Bendahari) dan satu tugas utama setiap satu dalam kad ringkas selama 10 minit.

    Bukti hasil kerja: Kad nama dan tugas pembesar

    SP disasar: 1.2.1.1 · Latihan sepadan: aras Mengingat
  2. Memahami

    Aktiviti: Berpasangan, calon menerangkan peranan Syahbandar mengawal perdagangan pelabuhan Melaka dan menulis satu contoh kerja hariannya.

    Bukti hasil kerja: Penerangan lisan; satu ayat contoh bertulis

    SP disasar: 1.2.1.1 · Latihan sepadan: aras Memahami
  3. Menganalisis

    Aktiviti: Dalam kumpulan, calon menganalisis peranan Tun Perak sebagai Bendahara, membezakan kuasa pembesar di istana dengan kuasa pembesar daerah yang mengutip hasil dan menjaga keamanan, berdasarkan petikan Sejarah Melayu.

    Bukti hasil kerja: Carta perbandingan kuasa istana dan daerah

    SP disasar: 1.2.1.1 · Latihan sepadan: aras Menganalisis
  4. Menilai

    Aktiviti: Secara individu, calon menilai sama ada pembesar berfungsi sebagai penyokong atau pencabar kuasa sultan, merujuk kes Bendahara Tun Mutahir, dalam perenggan 200 patah perkataan.

    Bukti hasil kerja: Perenggan penilaian dengan satu bukti sejarah

    SP disasar: 1.2.1.1 · Latihan sepadan: aras Menilai

Cadangan ini mengikut aras kognitif hasil pembelajaran (bukan TP DSKP kerana STPM tiada TP). Buka unit dan latihan

Siapkan unit ini dalam mod interaktif untuk mendapat bintang, anggaran TP dan Kad Tahniah. Siapkan semua 94 unit Sejarah STPM untuk Sijil Penghargaan SistemGuru.My.

Belajar & latih secara interaktifSemua unit Sejarah STPM

Unit lain dalam SEJARAH MALAYSIA › Sistem Politik dan Pentadbiran

  1. 1.0 Sistem Politik dan Pentadbiran
  2. 1.1.1 Institusi Pemerintahan › Institusi beraja
  3. 1.2.1 Pentadbiran Tempatan › Pembesar
  4. 1.2.2 Pentadbiran Tempatan › Pentadbiran pribumi
  5. 1.3.1 Perubahan Pentadbiran di Malaysia › Pentadbiran British di…
  6. 1.3.2 Perubahan Pentadbiran di Malaysia › Pentadbiran Brooke
  7. 1.3.3 Perubahan Pentadbiran di Malaysia › Pentadbiran Syarikat Borneo Utara…
  8. 1.3.4 Perubahan Pentadbiran di Malaysia › Pentadbiran tentera Jepun
  9. 1.4.1.1 Kelangsungan Pentadbiran › Bentuk pentadbiran › British Military…
  10. 1.4.1.2 Kelangsungan Pentadbiran › Bentuk pentadbiran › British Borneo Civil…
  11. 1.4.1.3 Kelangsungan Pentadbiran › Bentuk pentadbiran › Malayan Union 1946
  12. 1.4.1.4 Kelangsungan Pentadbiran › Bentuk pentadbiran › Jajahan Mahkota…
  13. 1.4.2 Kelangsungan Pentadbiran › Persekutuan