Langkau ke kandungan
Sains · Tingkatan 1 · 5.0 Jirim

5.1 Jirim dalam alam

Unit ini menerangkan bahawa hampir semua benda di alam ialah jirim, membuktikan benda mempunyai jisim dan memenuhi ruang, membezakan sifat fizik dan kimia serta mengelaskan bahan.

  • KSSM
  • 4 SP
  • 14 latihan
  • Percuma
Belajar & latih secara interaktifSemua unit Sains Tingkatan 1

SP 5.1.1menyatakan bahawa hampir semua benda yang wujud dalam alam adalah jirim.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Menyatakan

Murid perlu menyatakan bahawa hampir semua benda di alam ialah jirim, iaitu mempunyai jisim dan memenuhi ruang.

  1. IsiMaksud jirim
    Huraian

    Jirim ialah apa-apa sahaja yang mempunyai jisim dan memenuhi ruang.

    Contoh

    Batu, air, udara dan kucing ialah jirim.

  2. IsiBukan jirim
    Huraian

    Cahaya, haba dan bunyi tidak mempunyai jisim dan tidak memenuhi ruang.

    Contoh

    Cahaya lampu tidak boleh ditimbang.

NotaJirim

Jirim ialah apa-apa sahaja yang mempunyai jisim dan memenuhi ruang. Hampir semua benda di alam ialah jirim, sama ada benda hidup (manusia, haiwan, tumbuhan) atau benda bukan hidup (batu, air, udara). Contoh bukan jirim: cahaya, haba, bunyi, bayang-bayang dan perasaan kerana tidak mempunyai jisim dan tidak memenuhi ruang.

SP 5.1.1

SP 5.1.2membuktikan bahawa benda hidup dan bukan hidup mempunyai jisim dan memenuhi ruang.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Membuktikan

Murid perlu menunjukkan bukti melalui aktiviti bahawa benda hidup dan bukan hidup mempunyai jisim dan memenuhi ruang.

  1. IsiBukti mempunyai jisim
    Huraian

    Benda ditimbang dengan neraca; bacaan jisim menunjukkan benda itu mempunyai jisim.

    Contoh

    Belon berisi udara (3.2 g) lebih berat daripada belon kosong (3.0 g).

  2. IsiBukti memenuhi ruang
    Huraian

    Benda yang dimasukkan ke dalam air menyesarkan air; paras air naik.

    Contoh

    Siput hidup menaikkan paras air dari 50 cm³ ke 53 cm³.

Peta alirPenyiasatan: benda mempunyai jisim

  1. Timbang sebiji belon kosong menggunakan neraca
  2. Tiup belon dengan udara dan ikat
  3. Timbang semula belon berisi udara
  4. Bandingkan bacaan jisim
  5. Kesimpulan: belon berisi udara lebih berat, maka udara mempunyai jisim
SP 5.1.2

Peta alirPenyiasatan: benda memenuhi ruang (kaedah sesaran air)

  1. Isi silinder penyukat dengan air dan catat isi padu awal
  2. Masukkan batu (benda bukan hidup) atau siput hidup (benda hidup) perlahan-lahan
  3. Catat isi padu akhir air
  4. Paras air naik kerana objek menyesarkan air
  5. Kesimpulan: benda hidup dan bukan hidup memenuhi ruang
SP 5.1.2

JadualPemboleh ubah penyiasatan jisim

AspekHuraian
HipotesisBenda hidup dan bukan hidup mempunyai jisim
DimanipulasikanJenis benda (hidup / bukan hidup)
Bergerak balasBacaan neraca (jisim)
DimalarkanNeraca yang sama
InferensSemua benda yang ditimbang mempunyai jisim
SP 5.1.2

SP 5.1.3membezakan sifat fizik dan sifat kimia jirim.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Membezakan

Murid perlu membezakan sifat fizik dan sifat kimia jirim dengan contoh.

  1. IsiSifat fizik
    Huraian

    Boleh diperhatikan tanpa menghasilkan bahan baharu: takat lebur, takat didih, kebolehan melarut, kekonduksian haba.

    Contoh

    Garam larut dalam air; air mendidih pada 100 °C.

  2. IsiSifat kimia
    Huraian

    Diperhatikan apabila bahan baharu terbentuk: pengaratan dan kebolehbakaran.

    Contoh

    Besi berkarat; kertas terbakar menghasilkan abu.

Peta buih bergandaSifat fizik berbanding sifat kimia

Sifat fizikBoleh diperhatikan tanpa menghasilkan bahan baharuContoh: keadaan jirim, warna, bau, takat lebur, takat didih, ketumpatan, keterlarutan, kekonduksian
PersamaanMenghuraikan ciri jirimDigunakan untuk mengenal pasti bahan
Sifat kimiaDiperhatikan apabila bahan berubah menjadi bahan baharuContoh: mudah terbakar, berkarat, bertindak balas dengan asid, mereput
SP 5.1.3

SP 5.1.4mengelaskan bahan dari pelbagai ciri.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Mengelaskan

Murid perlu mengelaskan bahan berdasarkan ciri seperti ketumpatan, takat lebur, takat didih dan keterlarutan.

  1. IsiKriteria pengelasan
    Huraian

    Bahan dikumpulkan mengikut ciri sepunya: ketumpatan, takat lebur, takat didih atau keterlarutan.

    Contoh

    Gabus dan kayu terapung; besi dan batu tenggelam.

  2. IsiContoh pengelasan
    Huraian

    Bahan larut (garam, gula) dan tidak larut (pasir); takat lebur rendah (lilin) dan tinggi (besi).

    Contoh

    Mentega melebur dalam kuali, tetapi kuali besi tidak.

Peta pokokPengelasan bahan

Bahan
Keadaan jirim
  • Pepejal: batu, kayu
  • Cecair: air, minyak
  • Gas: udara, wap air
Kekonduksian elektrik
  • Konduktor: kuprum, besi
  • Penebat: plastik, getah
Keterlarutan dalam air
  • Larut: garam, gula
  • Tidak larut: pasir, minyak
Takat lebur dan takat didih
  • Takat lebur rendah: lilin, mentega
  • Takat lebur tinggi: besi, garam
Ketumpatan berbanding air
  • Terapung: gabus, kayu
  • Tenggelam: besi, batu
SP 5.1.4

Ingat: mnemonik & kad imbas

Mnemonik

JIRU
Jirim: mempunyai JIsim dan memenuhi RUang

Kad imbas

Jirim
Apa-apa sahaja yang mempunyai jisim dan memenuhi ruang
Contoh bukan jirim
Cahaya, haba, bunyi
Kaedah membuktikan objek memenuhi ruang
Kaedah sesaran air
Contoh sifat fizik
Takat lebur, takat didih, warna
Contoh sifat kimia
Mudah terbakar, berkarat
Bahan yang mengalirkan elektrik
Konduktor

Semak kefahaman

  1. Nyatakan maksud jirim. (SP 5.1.1)

    Lihat jawapan

    Jirim ialah apa-apa sahaja yang mempunyai jisim dan memenuhi ruang.

  2. Sebiji belon kosong berjisim 3.0 g. Selepas ditiup dengan udara, jisimnya menjadi 3.2 g. Apakah yang dibuktikan? (SP 5.1.2)

    Lihat jawapan

    Udara mempunyai jisim kerana belon berisi udara lebih berat sebanyak 0.2 g.

  3. Nyatakan maksud sifat kimia jirim. (SP 5.1.3)

    Lihat jawapan

    Sifat kimia ialah sifat yang diperhatikan apabila bahan baharu terbentuk, contohnya pengaratan dan kebolehbakaran.

  4. Nyatakan dua ciri yang boleh digunakan untuk mengelaskan bahan. (SP 5.1.4)

    Lihat jawapan

    Ketumpatan, takat lebur, takat didih dan keterlarutan.

14 soalan latihan pelbagai aras, kad imbas dan Kad Tahniah ada dalam mod interaktif.

Tahap Penguasaan (TP)

TPTafsiran
TP1Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai jirim/jadual berkala/udara.
TP2Memahami jirim/jadual berkala/udara serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut.
TP3Mengaplikasikan pengetahuan jirim/jadual berkala/udara untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah.
TP4Menganalisis pengetahuan mengenai struktur jirim/jadual berkala/udara dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.
TP5Menilai pengetahuan mengenai jirim/jadual berkala/udara dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.
TP6Merekabentuk persembahan pelbagai media/visual/folio/poster/main peranan/drama secara kreatif dan inovatif dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains mengenai jirim/jadual berkala/udara dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan dengan mengambil kira nilai sosial/ekonomi/budaya masyarakat.
Untuk guru: cadangan aktiviti mencapai TP (6)
  1. TP1

    Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai jirim/jadual berkala/udara.

    Aktiviti: Murid menyusun kad dan menyebut semula fakta tentang jirim, sifat fizik dan sifat kimia jirim dalam kuiz lisan berpasangan; guru menyemak ketepatan dalam 10 minit.

    Evidens PBD: Ketepatan padanan kad dan jawapan lisan murid direkod dalam senarai semak.

    SP disasar: 5.1.1 · Latihan sepadan: aras Mengingat
  2. TP2

    Memahami jirim/jadual berkala/udara serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut.

    Aktiviti: Murid melengkapkan peta minda ringkas tentang jirim, sifat fizik dan sifat kimia jirim lalu menjelaskannya kepada rakan sepasukan; guru bergerak menyoal secara lisan, 10 minit.

    Evidens PBD: Penjelasan lisan dan lakaran murid dinilai melalui soal jawab ringkas dan semakan guru.

    SP disasar: 5.1.2 · Latihan sepadan: aras Memahami
  3. TP3

    Mengaplikasikan pengetahuan jirim/jadual berkala/udara untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah.

    Aktiviti: Dalam kumpulan kecil, murid melaksanakan tugasan mudah: menimbang dan mengisi ruang beberapa objek (batu, belon, daun) untuk membuktikan jirim mempunyai jisim dan memenuhi ruang; guru menyediakan bahan mudah dan selamat serta arahan langkah demi langkah, 15 minit.

    Evidens PBD: Lembaran kerja dan pemerhatian guru ke atas ketepatan langkah dan hasil tugasan.

    SP disasar: 5.1.2 · Latihan sepadan: aras Mengaplikasi
  4. TP4

    Menganalisis pengetahuan mengenai struktur jirim/jadual berkala/udara dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.

    Aktiviti: Murid berkumpulan diberi kes: sebiji epal yang dibiarkan menjadi perang; murid membezakan sifat fizik dengan sifat kimia untuk menerangkan perubahan itu. Mereka menganalisis maklumat, membanding beza kemungkinan dan menyelesaikan masalah itu dengan alasan saintifik, 20 minit.

    Evidens PBD: Hasil analisis kumpulan dan justifikasi lisan dinilai dengan rubrik ringkas.

    SP disasar: 5.1.3 · Latihan sepadan: aras Menganalisis
  5. TP5

    Menilai pengetahuan mengenai jirim/jadual berkala/udara dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.

    Aktiviti: Kumpulan menilai pengelasan bahan yang dibuat, menentukan kriteria pengelasan yang paling sesuai dan mewajarkannya. Murid menentukan langkah yang boleh ditambah baik, membuat keputusan dan menjustifikasikannya dengan bukti, 20 minit.

    Evidens PBD: Laporan penilaian kumpulan, keputusan dan justifikasi dinilai dengan rubrik.

    SP disasar: 5.1.3 · Latihan sepadan: aras Menilai dan Menghayati
  6. TP6

    Merekabentuk persembahan pelbagai media/visual/folio/poster/main peranan/drama secara kreatif dan inovatif dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains mengenai jirim/jadual berkala/udara dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan dengan mengambil kira nilai sosial/ekonomi/budaya masyarakat.

    Aktiviti: Secara berkumpulan, murid menghasilkan permainan kad pengelasan jirim bagi rakan sekelas yang inovatif untuk situasi baharu, mengambil kira nilai sosial atau ekonomi masyarakat, kemudian membentangkannya kepada kelas.

    Evidens PBD: Hasil ciptaan dan pembentangan dinilai dengan rubrik kreativiti dan ketepatan sains; disimpan dalam portfolio.

    SP disasar: 5.1.4 · Latihan sepadan: aras Mencipta

Cadangan sahaja; TP rasmi ditentukan guru melalui pertimbangan profesional (PBD). Buka unit dan latihan

Siapkan unit ini dalam mod interaktif untuk mendapat bintang, anggaran TP dan Kad Tahniah. Siapkan semua 38 unit Sains Tingkatan 1 untuk Sijil Penghargaan SistemGuru.My.

Belajar & latih secara interaktifSemua unit Sains Tingkatan 1

Unit lain dalam 5.0 Jirim

  1. 5.1 Jirim dalam alam
  2. 5.2 Tiga keadaan jirim