Langkau ke kandungan
Sains · Tingkatan 4 (SPM) · 8.0 UNSUR DAN BAHAN

8.2 Jadual Berkala Unsur Moden

Unit ini mencerakinkan Jadual Berkala Unsur Moden, prinsip susunan unsur, susunan elektron unsur dalam kumpulan dan pembentukan ion positif serta ion negatif.

  • KSSM
  • 5 SP
  • 18 latihan
  • Percuma
Belajar & latih secara interaktifSemua unit Sains Tingkatan 4

SP 8.2.1Mencerakinkan Jadual Berkala Unsur Moden.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Mencerakinkan

Murid perlu memecahkan Jadual Berkala kepada kumpulan, kala dan jenis unsur, dan mengaitkan susunannya dengan nombor proton.

  1. IsiKumpulan dan kala
    Huraian

    Kumpulan ialah 18 lajur menegak; kala ialah 7 baris mendatar. Kumpulan 1 logam alkali, kumpulan 17 halogen, kumpulan 18 gas adi.

    Contoh

    Natrium berada dalam kumpulan 1, kala 3.

  2. IsiJenis unsur
    Huraian

    Logam di sebelah kiri, bukan logam di sebelah kanan dan separuh logam di sempadan; unsur disusun ikut nombor proton menaik.

    Contoh

    Silikon ialah separuh logam di sempadan logam dan bukan logam.

Peta pokokCerakinan Jadual Berkala Unsur Moden

Jadual Berkala Unsur Moden
Kumpulan
  • Lajur menegak, bernombor 1 hingga 18
  • Kumpulan 1: logam alkali
  • Kumpulan 2: logam alkali bumi
  • Kumpulan 17: halogen
  • Kumpulan 18: gas adi
  • Kumpulan 3 hingga 12: logam peralihan
Kala
  • Baris mendatar, bernombor 1 hingga 7
Jenis unsur
  • Logam di sebelah kiri
  • Bukan logam di sebelah kanan
  • Separuh logam (metaloid) di sempadan, cth silikon
SP 8.2.1

SP 8.2.2Mendeduksikan prinsip susunan unsur dalam Jadual Berkala Unsur Moden.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Mendeduksikan

Murid perlu membuat kesimpulan logik tentang kedudukan unsur (kumpulan dan kala) daripada nombor proton dan susunan elektronnya.

  1. IsiKala daripada bilangan petala
    Huraian

    Bilangan petala yang berisi elektron sama dengan nombor kala.

    Contoh

    Magnesium (2.8.2) mempunyai tiga petala, maka berada dalam kala 3.

  2. IsiKumpulan daripada elektron valens
    Huraian

    Kumpulan 1 dan 2: nombor kumpulan = bilangan elektron valens. Kumpulan 13 hingga 17: bilangan elektron valens tambah 10.

    Contoh

    Klorin (2.8.7) mempunyai 7 elektron valens, maka berada dalam kumpulan 17.

NotaPrinsip susunan unsur

Unsur disusun mengikut nombor proton yang menaik. Unsur dalam kumpulan yang sama mempunyai bilangan elektron valens yang sama, maka sifat kimianya serupa. Nombor kala sama dengan bilangan petala yang berisi elektron. Bagi kumpulan 1 dan 2, nombor kumpulan sama dengan bilangan elektron valens; bagi kumpulan 13 hingga 18, nombor kumpulan ialah bilangan elektron valens tambah 10.

SP 8.2.2

Peta alirContoh: menentukan kedudukan natrium (nombor proton 11)

  1. Bilangan elektron = 11
  2. Susunan elektron: 2.8.1
  3. Bilangan petala berisi elektron = 3, maka kala 3
  4. Elektron valens = 1, maka kumpulan 1
SP 8.2.2SP 8.2.3

SP 8.2.3Melakar dan menulis susunan elektron unsur dalam kumpulan.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Melakar

Murid perlu melukis gambar rajah dan menulis susunan elektron bagi unsur bernombor atom 1 hingga 20.

  1. IsiMenulis susunan elektron
    Huraian

    Isikan elektron mengikut turutan petala: 2, kemudian 8, kemudian 8, kemudian baki (bagi nombor atom hingga 20).

    Contoh

    Kalsium (20): 2.8.8.2.

  2. IsiMelakar gambar rajah
    Huraian

    Lukis nukleus di tengah dan petala sebagai bulatan sepusat; letak titik atau pangkah bagi setiap elektron.

    Contoh

    Oksigen (8): 2 titik pada petala pertama dan 6 pada petala kedua.

JadualSusunan elektron unsur dalam kumpulan

KumpulanUnsur (nombor proton)Susunan elektron
1Litium (3)2.1
1Natrium (11)2.8.1
1Kalium (19)2.8.8.1
17Fluorin (9)2.7
17Klorin (17)2.8.7
18Neon (10)2.8
18Argon (18)2.8.8
SP 8.2.3

NotaMelakar susunan elektron

Lakarkan nukleus sebagai bulatan kecil di tengah, kemudian lukis petala sebagai bulatan sepusat. Isikan elektron (titik atau pangkah) mengikut turutan: petala pertama maksimum 2, petala kedua maksimum 8, petala ketiga 8 bagi 20 unsur pertama. Contoh klorin: 2 elektron pada petala pertama, 8 pada petala kedua dan 7 pada petala ketiga.

SP 8.2.3

SP 8.2.4Menjelaskan pembentukan ion positif dan ion negatif.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Menjelaskan

Murid perlu menjelaskan cara atom logam membentuk ion positif dan atom bukan logam membentuk ion negatif untuk mencapai duplet atau oktet.

  1. IsiIon positif daripada logam
    Huraian

    Atom logam menderma elektron valens dan mencapai susunan elektron stabil.

    Contoh

    Natrium 2.8.1 menderma 1 elektron menjadi Na⁺ (2.8).

  2. IsiIon negatif daripada bukan logam
    Huraian

    Atom bukan logam menerima elektron hingga mencapai oktet.

    Contoh

    Klorin 2.8.7 menerima 1 elektron menjadi Cl⁻ (2.8.8).

Peta buih bergandaPembentukan ion positif dan ion negatif

Ion positifDibentuk oleh atom logamAtom menderma elektronContoh: Na → Na⁺ + e⁻ (2.8.1 → 2.8)Mg → Mg²⁺ + 2e⁻
PersamaanMencapai susunan elektron stabil seperti gas adiBilangan proton tidak berubah
Ion negatifDibentuk oleh atom bukan logamAtom menerima elektronContoh: Cl + e⁻ → Cl⁻ (2.8.7 → 2.8.8)O + 2e⁻ → O²⁻
SP 8.2.4

SP 8.2.5Mewajarkan pendermaan dan penerimaan elektron untuk mencapai susunan elektron stabil.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Mewajarkan

Murid perlu memberi justifikasi mengapa atom menderma atau menerima elektron untuk mencapai susunan elektron stabil, termasuk kaitannya dengan pengaratan.

  1. IsiSusunan elektron stabil
    Huraian

    Atom dengan 1 hingga 3 elektron valens lebih mudah menderma; atom dengan 5 hingga 7 elektron valens lebih mudah menerima, supaya mencapai duplet atau oktet.

    Contoh

    Magnesium menderma 2 elektron, bukan menerima 6.

  2. IsiPengaratan jambatan dan kenderaan
    Huraian

    Atom ferum menderma elektron dan menjadi ion ferum apabila terdedah kepada oksigen dan air, menghasilkan karat. Mengecat dan menyapu gris menghalang besi daripada terdedah.

    Contoh

    Jambatan besi dicat semula secara berkala supaya permukaan bahan atom besi kekal baik.

NotaMengapa elektron diderma atau diterima

Atom gas adi stabil kerana mempunyai susunan elektron duplet (2 elektron, helium) atau oktet (8 elektron valens). Atom lain menderma atau menerima elektron untuk mencapai susunan stabil ini. Atom yang mempunyai 1, 2 atau 3 elektron valens lebih mudah menderma elektron, manakala atom yang mempunyai 5, 6 atau 7 elektron valens lebih mudah menerima elektron kerana memerlukan tenaga yang lebih kecil.

SP 8.2.5

Ingat: mnemonik & kad imbas

Mnemonik

KMKD
Kumpulan Menegak, Kala Datar: lajur dan baris Jadual Berkala

Kad imbas

Kumpulan 18
Gas adi, susunan elektron stabil
Prinsip susunan
Nombor proton menaik
Nombor kala
Bilangan petala berisi elektron
Klorin (17)
2.8.7, kumpulan 17, kala 3
Ion positif
Atom logam menderma elektron
Oktet
Lapan elektron valens: susunan stabil

Semak kefahaman

  1. Berapakah bilangan kumpulan dan kala dalam Jadual Berkala Unsur Moden? (SP 8.2.1)

    Lihat jawapan

    18 kumpulan dan 7 kala.

  2. Unsur X mempunyai susunan elektron 2.8.3. Nyatakan kumpulan dan kalanya. (SP 8.2.2)

    Lihat jawapan

    3 elektron valens: kumpulan 3 + 10 = 13; tiga petala: kala 3.

  3. Tulis susunan elektron atom aluminium (nombor proton 13). (SP 8.2.3)

    Lihat jawapan

    2.8.3

  4. Tulis susunan elektron ion Na⁺. (SP 8.2.4)

    Lihat jawapan

    2.8

  5. Mengapakah atom magnesium menderma 2 elektron dan tidak menerima 6 elektron? (SP 8.2.5)

    Lihat jawapan

    Lebih mudah menderma 2 elektron valens untuk mencapai susunan oktet yang stabil.

18 soalan latihan pelbagai aras, kad imbas dan Kad Tahniah ada dalam mod interaktif.

Tahap Penguasaan (TP)

TPTafsiran
TP1Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai unsur dan bahan.
TP2Memahami unsur dan bahan serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut.
TP3Mengaplikasikan pengetahuan mengenai unsur dan bahan serta dapat melaksanakan tugasan mudah.
TP4Menganalisis pengetahuan mengenai unsur dan bahan dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.
TP5Menilai pengetahuan mengenai unsur dan bahan dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.
TP6Mencipta dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains mengenai unsur dan bahan dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan satu tugasan dalam situasi baru secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ekonomi/budaya masyarakat.
Untuk guru: cadangan aktiviti mencapai TP (6)
  1. TP1

    Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai unsur dan bahan.

    Aktiviti: Murid melabel kumpulan dan kala pada Jadual Berkala Unsur Moden dan memadankan kad unsur (Na, Cl, Ne) dengan kedudukan, dan guru menyoal secara lisan.

    Evidens PBD: Jadual berlabel dan jawapan lisan

    SP disasar: 8.2.1 · Latihan sepadan: aras Mengingat
  2. TP2

    Memahami unsur dan bahan serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut.

    Aktiviti: Dalam pasangan, murid menerangkan prinsip susunan unsur dalam jadual berkala, iaitu nombor proton menaik dan sifat serupa dalam kumpulan, dengan dua contoh.

    Evidens PBD: Kad penerangan dan contoh

    SP disasar: 8.2.1, 8.2.2 · Latihan sepadan: aras Memahami
  3. TP3

    Mengaplikasikan pengetahuan mengenai unsur dan bahan serta dapat melaksanakan tugasan mudah.

    Aktiviti: Murid melakar susunan elektron unsur kumpulan 1, 17 dan 18 (contoh Li, Na, Cl, Ne) dan menulis dalam bentuk nombor, contohnya 2.8.1 bagi natrium.

    Evidens PBD: Lakaran dan penulisan susunan elektron

    SP disasar: 8.2.3 · Latihan sepadan: aras Mengaplikasi
  4. TP4

    Menganalisis pengetahuan mengenai unsur dan bahan dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.

    Aktiviti: Kumpulan menganalisis corak susunan elektron dalam kumpulan dan menghubungkan dengan bilangan elektron valens serta sifat kimia unsur dalam jadual.

    Evidens PBD: Jadual corak dan penerangan

    SP disasar: 8.2.2, 8.2.3 · Latihan sepadan: aras Menganalisis
  5. TP5

    Menilai pengetahuan mengenai unsur dan bahan dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.

    Aktiviti: Murid mewajarkan pendermaan atau penerimaan elektron oleh natrium dan klorin untuk mencapai susunan elektron stabil, serta menulis pembentukan ion Na⁺ dan Cl⁻.

    Evidens PBD: Lukisan pembentukan ion dan justifikasi bertulis

    SP disasar: 8.2.4, 8.2.5 · Latihan sepadan: aras Menilai dan Menghayati
  6. TP6

    Mencipta dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains mengenai unsur dan bahan dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan satu tugasan dalam situasi baru secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ekonomi/budaya masyarakat.

    Aktiviti: Kumpulan mereka bentuk permainan papan Jadual Berkala dengan kad unsur dan peraturan susunan elektron, kemudian menguji dengan kumpulan lain.

    Evidens PBD: Permainan papan dan rubrik kreativiti

    SP disasar: 8.2.1, 8.2.3, 8.2.4 · Latihan sepadan: aras Mencipta

Cadangan sahaja; TP rasmi ditentukan guru melalui pertimbangan profesional (PBD). Buka unit dan latihan

Siapkan unit ini dalam mod interaktif untuk mendapat bintang, anggaran TP dan Kad Tahniah. Siapkan semua 44 unit Sains Tingkatan 4 untuk Sijil Penghargaan SistemGuru.My.

Belajar & latih secara interaktifSemua unit Sains Tingkatan 4

Unit lain dalam 8.0 UNSUR DAN BAHAN

  1. 8.1 Asas Jirim
  2. 8.2 Jadual Berkala Unsur Moden
  3. 8.3 Isotop