3.3 Darah manusia
Unit ini mencerakinkan komponen darah manusia, mengenal pasti kumpulan darah serta kesan pemindahan darah yang tidak sepadan, dan kepentingan menderma darah.
SP 3.3.1Mencerakinkan komponen dan kandungan darah manusia.
Huraian SPApa yang perlu dikuasai
Untuk guru: kata tugas Mencerakinkan
Murid perlu memecahkan darah kepada komponennya (plasma, sel darah merah, sel darah putih, platlet) dan menghuraikan kandungan serta bahan yang diangkut oleh darah.
- IsiKomponen darahHuraian
Darah yang diemparkan terpisah kepada plasma kekuningan (kira-kira 55%) di atas dan sel darah serta platlet di bawah. Sel darah merah mengangkut oksigen, sel darah putih melawan penyakit, platlet membantu pembekuan darah.
ContohSampel darah dalam tabung emparan menunjukkan lapisan kuning di atas dan merah di bawah.
- IsiBahan yang diangkutHuraian
Plasma mengangkut nutrien, gas (karbon dioksida), enzim, hormon dan bahan kumuh seperti urea.
ContohHormon insulin diangkut oleh plasma dari pankreas ke hati.
Peta pokokKomponen darah manusia
- Cecair kekuningan, kebanyakannya air
- Mengangkut nutrien terlarut, hormon, karbon dioksida, bahan kumuh dan protein
- Berbentuk cakera dwicekung, tiada nukleus
- Mengandungi hemoglobin yang mengangkut oksigen
- Mempunyai nukleus, saiz lebih besar
- Melawan penyakit dengan memusnahkan mikroorganisma
- Serpihan sel yang kecil
- Membantu pembekuan darah di tempat luka
SP 3.3.2Mengenal pasti kumpulan darah serta kesan menerima darah yang tidak sepadan.
Huraian SPApa yang perlu dikuasai
Untuk guru: kata tugas Mengenal pasti
Murid perlu mengenal pasti kumpulan darah A, B, AB dan O berdasarkan antigen dan antibodi, kesesuaian penderma-penerima dan kesan darah tidak sepadan.
- IsiAntigen dan antibodiHuraian
Kumpulan A: antigen A, antibodi anti-B. Kumpulan B: antigen B, antibodi anti-A. Kumpulan AB: antigen A dan B, tiada antibodi. Kumpulan O: tiada antigen, antibodi anti-A dan anti-B.
ContohDarah O boleh diberi kepada semua kerana tiada antigen untuk diserang antibodi penerima.
- IsiKesan tidak sepadanHuraian
Jika antibodi penerima bertemu antigen yang sepadan pada darah penderma, sel darah menggumpal (aglutinasi), menyekat salur darah dan boleh membawa maut.
ContohPenerima kumpulan A yang diberi darah B mengalami penggumpalan darah.
JadualKumpulan darah dan pemindahan darah
| Kumpulan darah | Boleh menderma kepada | Boleh menerima daripada |
|---|---|---|
| A | A, AB | A, O |
| B | B, AB | B, O |
| AB | AB sahaja | A, B, AB, O (penerima universal) |
| O | A, B, AB, O (penderma universal) | O sahaja |
NotaKesan menerima darah yang tidak sepadan
Jika seseorang menerima darah yang tidak sepadan, darah penderma akan menggumpal (aglutinasi) dalam salur darah penerima. Gumpalan ini menyekat aliran darah, merosakkan organ dan boleh menyebabkan kematian. Oleh itu, kumpulan darah penderma dan penerima mesti diuji terlebih dahulu.
SP 3.3.3Berkomunikasi mengenai kepentingan menderma darah dalam konteks kehidupan harian.
Huraian SPApa yang perlu dikuasai
Untuk guru: kata tugas Berkomunikasi
Murid perlu menyampaikan maklumat tentang kepentingan menderma darah dalam kehidupan harian.
- IsiDarah diperlukan setiap hariHuraian
Darah diperlukan untuk pembedahan, transfusi mangsa kemalangan dan rawatan penyakit seperti leukemia, talasemia dan hemofilia.
ContohPesakit talasemia menerima transfusi darah setiap bulan.
- IsiMenggerakkan masyarakatHuraian
Kempen derma darah (projek STEM) membantu memastikan stok bank darah mencukupi.
ContohMurid menganjurkan kempen derma darah bersama Pusat Darah Negara di dewan sekolah.
Peta buihKepentingan menderma darah
Poin utamaSyarat am penderma darah
- Sihat tubuh badan dan cukup umur mengikut syarat pusat darah.
- Mencapai berat badan minimum yang ditetapkan.
- Tidak menghidap penyakit yang boleh dijangkiti melalui darah.
- Darah yang didermakan diuji dan disimpan di bank darah.
Ingat: mnemonik & kad imbas
Mnemonik
- PMPP
- Komponen darah: Plasma, sel darah Merah, sel darah Putih, Platlet.
Kad imbas
- Hemoglobin
- Pigmen merah dalam sel darah merah yang mengangkut oksigen
- Fungsi platlet
- Membantu pembekuan darah
- Penderma universal
- Kumpulan darah O
- Penerima universal
- Kumpulan darah AB
- Aglutinasi
- Penggumpalan darah akibat menerima darah yang tidak sepadan
- Bank darah
- Tempat darah yang didermakan diuji dan disimpan untuk kegunaan pesakit
Semak kefahaman
Nyatakan fungsi platlet. (SP 3.3.1)
Lihat jawapan
Platlet membantu pembekuan darah.
Nyatakan antigen dan antibodi yang terdapat dalam darah kumpulan A. (SP 3.3.2)
Lihat jawapan
Darah kumpulan A mempunyai antigen A dan antibodi anti-B.
Nyatakan dua situasi yang memerlukan pemindahan darah. (SP 3.3.3)
Lihat jawapan
Pembedahan, mangsa kemalangan dan rawatan penyakit seperti leukemia, talasemia dan hemofilia.
12 soalan latihan pelbagai aras, kad imbas dan Kad Tahniah ada dalam mod interaktif.
Tahap Penguasaan (TP)
| TP | Tafsiran |
|---|---|
| TP1 | Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai sistem pengangkutan. |
| TP2 | Memahami sistem pengangkutan serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. |
| TP3 | Mengaplikasikan pengetahuan mengenai sistem pengangkutan untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah. |
| TP4 | Menganalisis pengetahuan mengenai sistem pengangkutan dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. |
| TP5 | Menilai pengetahuan mengenai sistem pengangkutan dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan. |
| TP6 | Mereka cipta menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains mengenai sistem pengangkutan dalam konteks penyelesaian masalah atau membuat keputusan atau dalam melaksanakan aktiviti/tugasan dalam situasi baharu secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ekonomi/budaya masyarakat. |
Untuk guru: cadangan aktiviti mencapai TP (6)
- TP1
Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai sistem pengangkutan.
Aktiviti: Murid menyusun kad dan menyebut semula fakta tentang komponen darah, kumpulan darah dan kepentingan menderma darah dalam kuiz lisan berpasangan; guru menyemak ketepatan dalam 10 minit.
Evidens PBD: Ketepatan padanan kad dan jawapan lisan murid direkod dalam senarai semak.
SP disasar: 3.3.1 · Latihan sepadan: aras Mengingat - TP2
Memahami sistem pengangkutan serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut.
Aktiviti: Murid melengkapkan peta minda ringkas tentang komponen darah, kumpulan darah dan kepentingan menderma darah lalu menjelaskannya kepada rakan sepasukan; guru bergerak menyoal secara lisan, 10 minit.
Evidens PBD: Penjelasan lisan dan lakaran murid dinilai melalui soal jawab ringkas dan semakan guru.
SP disasar: 3.3.1 · Latihan sepadan: aras Memahami - TP3
Mengaplikasikan pengetahuan mengenai sistem pengangkutan untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah.
Aktiviti: Dalam kumpulan kecil, murid melaksanakan tugasan mudah: memadankan komponen darah (sel darah merah, platelet, plasma) dengan fungsi dan menyemak kumpulan darah yang serasi; guru menyediakan bahan mudah dan selamat serta arahan langkah demi langkah, 15 minit.
Evidens PBD: Lembaran kerja dan pemerhatian guru ke atas ketepatan langkah dan hasil tugasan.
SP disasar: 3.3.2 · Latihan sepadan: aras Mengaplikasi - TP4
Menganalisis pengetahuan mengenai sistem pengangkutan dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.
Aktiviti: Murid berkumpulan diberi kes: seorang pesakit menerima darah yang tidak sepadan; murid menganalisis kesan dan menyatakan kumpulan darah yang sesuai. Mereka menganalisis maklumat, membanding beza kemungkinan dan menyelesaikan masalah itu dengan alasan saintifik, 20 minit.
Evidens PBD: Hasil analisis kumpulan dan justifikasi lisan dinilai dengan rubrik ringkas.
SP disasar: 3.3.2 · Latihan sepadan: aras Menganalisis - TP5
Menilai pengetahuan mengenai sistem pengangkutan dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.
Aktiviti: Kumpulan menilai kepentingan menderma darah, menentukan hujah yang meyakinkan dan menjustifikasikan pendirian. Murid menentukan langkah yang boleh ditambah baik, membuat keputusan dan menjustifikasikannya dengan bukti, 20 minit.
Evidens PBD: Laporan penilaian kumpulan, keputusan dan justifikasi dinilai dengan rubrik.
SP disasar: 3.3.3 · Latihan sepadan: aras Menilai dan Menghayati - TP6
Mereka cipta menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains mengenai sistem pengangkutan dalam konteks penyelesaian masalah atau membuat keputusan atau dalam melaksanakan aktiviti/tugasan dalam situasi baharu secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ekonomi/budaya masyarakat.
Aktiviti: Secara berkumpulan, murid menghasilkan poster atau video kempen derma darah yang menarik yang inovatif untuk situasi baharu, mengambil kira nilai sosial atau ekonomi masyarakat, kemudian membentangkannya kepada kelas.
Evidens PBD: Hasil ciptaan dan pembentangan dinilai dengan rubrik kreativiti dan ketepatan sains; disimpan dalam portfolio.
SP disasar: 3.3.3 · Latihan sepadan: aras Mencipta
Cadangan sahaja; TP rasmi ditentukan guru melalui pertimbangan profesional (PBD). Buka unit dan latihan
Siapkan unit ini dalam mod interaktif untuk mendapat bintang, anggaran TP dan Kad Tahniah. Siapkan semua 33 unit Sains Tingkatan 3 untuk Sijil Penghargaan SistemGuru.My.