Langkau ke kandungan
Sains · Tingkatan 1 · 8.0 Cahaya dan Optik

8.1 Penggunaan cermin

Anda akan membezakan imej sahih dan maya, menerangkan ciri imej pada cermin satah, cekung dan cembung, serta mengaplikasikan cermin dalam alat optik dan kehidupan harian.

  • KSSM
  • 7 SP
  • 20 latihan
  • Percuma
Belajar & latih secara interaktifSemua unit Sains Tingkatan 1

SP 8.1.1membezakan antara imej sahih dan imej maya.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Membezakan

Murid perlu membezakan imej sahih dan imej maya menggunakan skrin dan cermin satah.

  1. IsiImej sahih
    Huraian

    Boleh ditangkap pada skrin kerana terbentuk oleh pertemuan sinar cahaya sebenar.

    Contoh

    Imej mentol yang terbentuk pada skrin oleh cermin cekung.

  2. IsiImej maya
    Huraian

    Tidak boleh ditangkap pada skrin; kelihatan di belakang cermin.

    Contoh

    Imej wajah dalam cermin satah tidak muncul pada skrin.

Peta buih bergandaImej sahih dan imej maya

Imej sahihBoleh ditangkap pada skrinTerbentuk oleh pertemuan sinar cahaya sebenarBiasanya songsang
PersamaanTerbentuk oleh cermin atau kantaBoleh dilihat oleh mata
Imej mayaTidak boleh ditangkap pada skrinKelihatan di belakang cerminBiasanya tegak
SP 8.1.1

SP 8.1.2berkomunikasi mengenai ciri imej dalam cermin satah, cermin cekung dan cermin cembung.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Berkomunikasi

Murid perlu menyampaikan ciri imej dalam cermin satah, cermin cekung (membesarkan imej) dan cermin cembung (mengecilkan imej).

  1. IsiCermin satah
    Huraian

    Imej maya, tegak, sama saiz dan songsang sisi.

    Contoh

    Tangan kanan kelihatan seperti tangan kiri dalam cermin.

  2. IsiCermin cekung dan cembung
    Huraian

    Cermin cekung membesarkan imej objek dekat; cermin cembung mengecilkan imej dan memberi medan penglihatan luas.

    Contoh

    Cermin solek pembesar ialah cermin cekung; cermin sisi kereta ialah cermin cembung.

JadualCiri imej dalam cermin

CerminCiri imej
Cermin satahMaya, tegak, sama saiz dengan objek, songsang sisi; jarak imej = jarak objek
Cermin cekung (objek jauh)Sahih, songsang; saiz bergantung pada jarak objek
Cermin cekung (objek sangat dekat)Maya, tegak, diperbesar
Cermin cembungMaya, tegak, dikecilkan; medan penglihatan luas
SP 8.1.2SP 8.1.3

SP 8.1.3menyatakan bahawa jarak objek adalah sama dengan jarak imej dalam cermin satah.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Menyatakan

Murid perlu menyatakan bahawa dalam cermin satah jarak objek sama dengan jarak imej, dengan lakaran.

  1. IsiJarak objek = jarak imej
    Huraian

    Imej terbentuk di belakang cermin pada jarak yang sama dengan objek di hadapan cermin.

    Contoh

    Berdiri 2 m di hadapan cermin, imej 2 m di belakang cermin.

  2. IsiJarak antara objek dan imej
    Huraian

    Jarak objek ke imej ialah dua kali jarak objek ke cermin.

    Contoh

    Berdiri 3 m dari cermin: jarak ke imej 6 m.

NotaJarak objek dan jarak imej dalam cermin satah

Dalam cermin satah, jarak objek dari cermin sama dengan jarak imej di belakang cermin. Jika anda berdiri 2 m di hadapan cermin, imej anda kelihatan 2 m di belakang cermin, iaitu 4 m dari anda. Ini berlaku kerana cahaya dipantulkan dengan sudut tuju sama dengan sudut pantulan.

SP 8.1.3SP 8.1.4

SP 8.1.4menggunakan cermin satah untuk mengaplikasi konsep pantulan cahaya.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Menggunakan

Murid perlu menggunakan cermin satah untuk mengaplikasikan konsep pantulan cahaya.

  1. IsiPantulan oleh cermin satah
    Huraian

    Cermin satah memantulkan cahaya untuk mengubah arah penglihatan.

    Contoh

    Cermin di kedai gunting rambut membolehkan pelanggan melihat bahagian belakang kepala.

  2. IsiPeriskop
    Huraian

    Dua cermin satah selari pada sudut 45° memantulkan cahaya dua kali ke mata.

    Contoh

    Periskop membolehkan melihat di atas tembok.

Peta alirMembina periskop ringkas

  1. Sediakan tiub kadbod panjang dengan bukaan di hujung atas dan bawah pada sisi bertentangan
  2. Lekatkan cermin satah pertama di bahagian atas pada sudut 45°
  3. Lekatkan cermin satah kedua di bahagian bawah pada sudut 45°, selari dengan cermin pertama
  4. Cahaya dari objek dipantulkan oleh cermin atas ke bawah, kemudian oleh cermin bawah ke mata
  5. Uji periskop untuk melihat objek di atas halangan
SP 8.1.4SP 8.1.6

SP 8.1.5mewajarkan aplikasi cermin cekung dan cermin cembung dalam kehidupan.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Mewajarkan

Murid perlu memberi sebab kukuh mengapa cermin cekung dan cermin cembung digunakan dalam aplikasi tertentu.

  1. IsiAplikasi cermin cekung
    Huraian

    Membesarkan imej objek dekat dan menumpukan cahaya.

    Contoh

    Cermin pergigian membesarkan imej gigi; pemantul lampu suluh.

  2. IsiAplikasi cermin cembung
    Huraian

    Mengecilkan imej tetapi medan penglihatan luas.

    Contoh

    Cermin di selekoh tajam membolehkan pemandu melihat kenderaan dari arah bertentangan.

JadualAplikasi cermin dalam kehidupan

CerminAplikasiSebab
Cermin satahCermin solek, periskop, kaleidoskop, cermin di kedai gunting rambutImej sama saiz, tegak
Cermin cekungCermin pergigian, cermin solek pembesar, pemantul lampu suluh dan lampu kereta, pengumpul tenaga suriaMembesarkan imej objek dekat; menumpukan cahaya
Cermin cembungCermin sisi kenderaan, cermin di selekoh tajam, cermin keselamatan di kedaiMedan penglihatan luas
SP 8.1.5SP 8.1.7

SP 8.1.6membina alat optik dan menghargai penggunaan alat optik untuk meningkatkan keupayaan deria manusia.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Membina

Murid perlu membina alat optik ringkas seperti periskop atau kaleidoskop dan menghargai alat optik yang meningkatkan keupayaan deria.

  1. IsiMembina periskop
    Huraian

    Tiub dengan dua cermin satah selari pada sudut 45° di hujung atas dan bawah.

    Contoh

    Periskop kadbod untuk melihat di atas kepala orang ramai.

  2. IsiKaleidoskop dan penghargaan
    Huraian

    Kaleidoskop menggunakan cermin satah untuk menghasilkan corak berulang; alat optik membantu kita melihat perkara yang tidak dapat dilihat mata kasar.

    Contoh

    Kaleidoskop daripada tiga jalur cermin dan manik berwarna.

Poin utamaAlat optik meningkatkan keupayaan deria

  • Periskop: melihat objek di atas halangan atau dari kapal selam.
  • Kaleidoskop: tiga cermin satah menghasilkan corak berulang yang cantik.
  • Teleskop pantulan menggunakan cermin cekung untuk melihat objek jauh seperti bintang.
  • Alat optik membantu manusia melihat perkara yang tidak dapat dilihat oleh mata kasar.
SP 8.1.6

SP 8.1.7menyelesaikan masalah dalam kehidupan harian dengan mengaplikasi cermin satah, cermin cekung dan cermin cembung.

Huraian SPApa yang perlu dikuasai

Untuk guru: kata tugas Menyelesaikan

Murid perlu menyelesaikan masalah kehidupan sebenar dengan memilih cermin satah, cekung atau cembung yang sesuai.

  1. IsiKenal pasti keperluan
    Huraian

    Tentukan sama ada perlu imej sama saiz, diperbesar atau medan penglihatan luas.

    Contoh

    Pengawal kedai perlu melihat seluruh kedai: cermin cembung.

  2. IsiPilih dan wajarkan
    Huraian

    Pilih cermin dan nyatakan sebabnya berdasarkan ciri imej.

    Contoh

    Doktor gigi memilih cermin cekung kecil untuk membesarkan imej gigi.

Ingat: mnemonik & kad imbas

Mnemonik

MTSS
Ciri imej cermin satah: Maya, Tegak, Sama saiz, Songsang sisi.

Kad imbas

Imej sahih
Boleh ditangkap pada skrin.
Ciri imej cermin cembung
Maya, tegak, dikecilkan
Jarak imej dalam cermin satah
Sama dengan jarak objek
Sudut cermin dalam periskop
45°
Cermin sisi kenderaan
Cermin cembung kerana medan penglihatan luas
Alat optik dengan tiga cermin satah
Kaleidoskop
Cermin di selekoh tajam
Cermin cembung

Semak kefahaman

  1. Nyatakan maksud imej sahih. (SP 8.1.1)

    Lihat jawapan

    Imej sahih ialah imej yang boleh ditangkap pada skrin kerana terbentuk oleh pertemuan sinar cahaya sebenar.

  2. Nyatakan dua ciri imej dalam cermin satah. (SP 8.1.2)

    Lihat jawapan

    Maya, tegak, sama saiz dengan objek dan songsang sisi.

  3. Nyatakan hubungan antara jarak objek dan jarak imej dalam cermin satah. (SP 8.1.3)

    Lihat jawapan

    Jarak objek dari cermin sama dengan jarak imej dari cermin.

  4. Sinar cahaya mengenai cermin satah dengan sudut tuju 25°. Nyatakan sudut pantulannya. (SP 8.1.4)

    Lihat jawapan

    Sudut pantulan ialah 25° kerana sudut tuju sama dengan sudut pantulan.

  5. Mengapakah cermin solek pembesar menggunakan cermin cekung? (SP 8.1.5)

    Lihat jawapan

    Kerana cermin cekung membesarkan imej objek yang dekat, maka wajah kelihatan lebih besar dan jelas.

  6. Namakan dua alat optik yang boleh dibina menggunakan cermin satah. (SP 8.1.6)

    Lihat jawapan

    Periskop dan kaleidoskop.

  7. Seorang pengawal ingin melihat seluruh kawasan kedai dari kaunter. Cermin manakah sesuai? Berikan sebab. (SP 8.1.7)

    Lihat jawapan

    Cermin cembung, kerana cermin cembung memberi medan penglihatan yang luas.

20 soalan latihan pelbagai aras, kad imbas dan Kad Tahniah ada dalam mod interaktif.

Tahap Penguasaan (TP)

TPTafsiran
TP1Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai penggunaan cermin/ ciri cahaya/ pantulan cahaya/pembiasan cahaya/penyebaran cahaya/penyerakan cahaya/penambahan dan penolakan cahaya.
TP2Memahami penggunaan cermin/ ciri cahaya/ pantulan cahaya/pembiasan cahaya/penyebaran cahaya/penyerakan cahaya/penambahan dan penolakan cahaya serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut.
TP3Mengaplikasikan penggunaan cermin/ ciri cahaya/ pantulan cahaya/pembiasan cahaya/penyebaran cahaya/penyerakan cahaya/penambahan dan penolakan cahaya untuk melaksanakan tugasan mudah.
TP4Menganalisis pengetahuan mengenai penggunaan cermin/ ciri cahaya/ pantulan cahaya/pembiasan cahaya/penyebaran cahaya/penyerakan cahaya/penambahan dan penolakan cahaya dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.
TP5Menilai kesesuaian penggunaan cermin/ ciri cahaya/ pantulan cahaya/pembiasan cahaya/penyebaran cahaya/penyerakan cahaya/penambahan dan penolakan cahaya dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.
TP6Merekabentuk persembahan pelbagai media/visual/folio/poster/main peranan/drama secara kreatif dan inovatif dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains penggunaan cermin/ ciri cahaya/ pantulan cahaya/pembiasan cahaya/penyebaran cahaya/penyerakan cahaya/penambahan dan penolakan cahaya dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan dengan mengambil kira nilai sosial/ekonomi/budaya masyarakat.
Untuk guru: cadangan aktiviti mencapai TP (6)
  1. TP1

    Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai penggunaan cermin/ ciri cahaya/ pantulan cahaya/pembiasan cahaya/penyebaran cahaya/penyerakan cahaya/penambahan dan penolakan cahaya.

    Aktiviti: Murid menyusun kad dan menyebut semula fakta tentang imej sahih dan imej maya serta cermin satah, cekung dan cembung dalam kuiz lisan berpasangan; guru menyemak ketepatan dalam 10 minit.

    Evidens PBD: Ketepatan padanan kad dan jawapan lisan murid direkod dalam senarai semak.

    SP disasar: 8.1.1 · Latihan sepadan: aras Mengingat
  2. TP2

    Memahami penggunaan cermin/ ciri cahaya/ pantulan cahaya/pembiasan cahaya/penyebaran cahaya/penyerakan cahaya/penambahan dan penolakan cahaya serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut.

    Aktiviti: Murid melengkapkan peta minda ringkas tentang imej sahih dan imej maya serta cermin satah, cekung dan cembung lalu menjelaskannya kepada rakan sepasukan; guru bergerak menyoal secara lisan, 10 minit.

    Evidens PBD: Penjelasan lisan dan lakaran murid dinilai melalui soal jawab ringkas dan semakan guru.

    SP disasar: 8.1.2 · Latihan sepadan: aras Memahami
  3. TP3

    Mengaplikasikan penggunaan cermin/ ciri cahaya/ pantulan cahaya/pembiasan cahaya/penyebaran cahaya/penyerakan cahaya/penambahan dan penolakan cahaya untuk melaksanakan tugasan mudah.

    Aktiviti: Dalam kumpulan kecil, murid melaksanakan tugasan mudah: memerhati imej pada cermin satah, cekung dan cembung serta merekod ciri imej dalam jadual; guru menyediakan bahan mudah dan selamat serta arahan langkah demi langkah, 15 minit.

    Evidens PBD: Lembaran kerja dan pemerhatian guru ke atas ketepatan langkah dan hasil tugasan.

    SP disasar: 8.1.3 · Latihan sepadan: aras Mengaplikasi
  4. TP4

    Menganalisis pengetahuan mengenai penggunaan cermin/ ciri cahaya/ pantulan cahaya/pembiasan cahaya/penyebaran cahaya/penyerakan cahaya/penambahan dan penolakan cahaya dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam.

    Aktiviti: Murid berkumpulan diberi kes: cermin di selekoh jalan, cermin pandang belakang dan lampu suluh menggunakan jenis cermin berbeza; murid memilih jenis cermin dan menjelaskan sebabnya. Mereka menganalisis maklumat, membanding beza kemungkinan dan menyelesaikan masalah itu dengan alasan saintifik, 20 minit.

    Evidens PBD: Hasil analisis kumpulan dan justifikasi lisan dinilai dengan rubrik ringkas.

    SP disasar: 8.1.5 · Latihan sepadan: aras Menganalisis
  5. TP5

    Menilai kesesuaian penggunaan cermin/ ciri cahaya/ pantulan cahaya/pembiasan cahaya/penyebaran cahaya/penyerakan cahaya/penambahan dan penolakan cahaya dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.

    Aktiviti: Kumpulan menilai penggunaan cermin dalam kehidupan, menentukan jenis cermin yang paling sesuai bagi satu situasi dan mewajarkannya. Murid menentukan langkah yang boleh ditambah baik, membuat keputusan dan menjustifikasikannya dengan bukti, 20 minit.

    Evidens PBD: Laporan penilaian kumpulan, keputusan dan justifikasi dinilai dengan rubrik.

    SP disasar: 8.1.6 · Latihan sepadan: aras Menilai dan Menghayati
  6. TP6

    Merekabentuk persembahan pelbagai media/visual/folio/poster/main peranan/drama secara kreatif dan inovatif dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains penggunaan cermin/ ciri cahaya/ pantulan cahaya/pembiasan cahaya/penyebaran cahaya/penyerakan cahaya/penambahan dan penolakan cahaya dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan dengan mengambil kira nilai sosial/ekonomi/budaya masyarakat.

    Aktiviti: Secara berkumpulan, murid menghasilkan periskop atau alat optik ringkas daripada kadbod dan cermin yang inovatif untuk situasi baharu, mengambil kira nilai sosial atau ekonomi masyarakat, kemudian membentangkannya kepada kelas.

    Evidens PBD: Hasil ciptaan dan pembentangan dinilai dengan rubrik kreativiti dan ketepatan sains; disimpan dalam portfolio.

    SP disasar: 8.1.7 · Latihan sepadan: aras Mencipta

Cadangan sahaja; TP rasmi ditentukan guru melalui pertimbangan profesional (PBD). Buka unit dan latihan

Siapkan unit ini dalam mod interaktif untuk mendapat bintang, anggaran TP dan Kad Tahniah. Siapkan semua 38 unit Sains Tingkatan 1 untuk Sijil Penghargaan SistemGuru.My.

Belajar & latih secara interaktifSemua unit Sains Tingkatan 1

Unit lain dalam 8.0 Cahaya dan Optik

  1. 8.1 Penggunaan cermin
  2. 8.2 Sifat cahaya
  3. 8.3 Pantulan cahaya
  4. 8.4 Pembiasan cahaya
  5. 8.5 Penyebaran cahaya
  6. 8.6 Penyerakan cahaya
  7. 8.7 Penambahan dan penolakan cahaya